Trang chủ Du khách Di tích lịch sử- văn hóa

Đám cưới của người Hà Nhì ở Ka Lăng Mường Tè - Lai Châu (kỳ 1)
(Ngày đăng :06/11/2014 12:00:00 SA)

(laichau.gov.vn) Sau khi các thủ tục chuẩn bị cần thiết đã được chuẩn bị hoàn tất, đám cưới sẽ được thông báo tại một cuộc họp gần nhất của bản để mọi người nắm được sự kiện quan trọng này. Cả bản coi đây là việc chung, mọi người phải có mặt chứ chủ hôn không phải đi mời từng người.

Đám cưới của người Hà Nhì ở Ka Lăng
Mường Tè - Lai Châu (kỳ 1)
 
 
 
Sau khi các thủ tục chuẩn bị cần thiết đã được chuẩn bị hoàn tất,đám cưới sẽ được thông báo tại một cuộc họp gần nhất của bản để mọi người nắm được sự kiện quan trọng này. Cả bản coi đây là việc chung, mọi người phải có mặt chứ chủ hôn không phải đi mời từng người.
Chuẩn bị đến ngày cưới, cả hai bên mời à khù già mì tú ma (cô, dì chú bác) về để cùng lo đại sự . Khi về, tuỳ theo điều kiện của mỗi gia đình mà mang theo gạo, rượu, con gà… . Công việc của họ hàng là đi cắt cỏ ngựa, lo bàn, ghế, nồi, niêu, bát đũa…
Tối hôm trước ngày cưới, các dãy mâm cỗ đã được dọn sẵn tại gia đình nhà trai. Chủ nhà mời đại diện các gia đình trong bản cùng gia đình trong họ tộc đến ăn cơm và bàn, thống nhất về công việc ngày mai. Tại đây bàn các công việc sau: Chọn người làm dế mò (chủ hôn), làm ù tù thò xò (phụ rể); chọn đoàn người đi đón dâu với điều kiện phải là những người khoẻ, am hiểu lý lẽ, đặc biệt là không nghiện rượu; phân công ở nhà chuẩn bị các công việc.
Người được chọn làm dế mò đòi hỏi tiêu chuẩn: phải là người không bị goá vợ, không bị tai nạn về súng đạn, chưa bị rắn, dết cắn baogiờ, là người ăn, ở hiền lành, tốt bụng; ù tù thò xò là một thiếu niên hoặc thanh niên trong họ (không phải là cậu ruột) khoẻ mạnh, khôi ngô tuấn tú.
Trang phục của cô dâu, chú rể theo qui định của phong tục là: Chú rể đi chân đất, đầu đội khăn xếp cuốn bằng vải chàm, mặc hai lớp áo, bên trong áo trắng bẻ cổ ra ngoài, bên ngoài là áo đen truyền thống của dân tộc. Cô dâu mặc quần, áo đúng theo bản sắc thiếu nữ dân tộc Hà Nhì, chỉ có khác so với ngày thường ở chỗ, đầu chùm khăn kín, đeo thắt lưng dài và cũng đi chân đất.
Thủ tục của tối hôm trước ngày cưới là: Gom hết gạo thịt, rượu dùng cho cuộc cưới này để xà de, chí de tư, pi chà thù, pi tó tư (ăn mãi, uống mãi, không hết). Từ tối hôm nay, những người quan trọng của hai bên gia đình gần như không ngủ.
Sáng hôm sau, tuỳ thuộc vào chặng đường đi đón dâu xa hay gần mà quyết định đi sớm hay muộn. Nếu hai bản cách xa nhau hàng chục cây số thì phải thắp đuốc đi từ gà gáy canh một. Nguyên tắc đoàn người đi đón dâu và đưa dâu là theo tỷ lệ1/2, ví dụ bên nhà trai cử đi 40 người thì bên nhà gái có thể cử về 80 người. Đoàn người đi phải chẵn, chứ không đi lẻ. Nhưng dù đi bao nhiều người thì bên nhà trai đi đón dâu chỉ có 2 phụ nữ, 1 trung niên và 1 thanh niên. Trước đây còn có phong trào nuôi ngựa, người ta sẽ mạng ngựa theo để cưỡi. Vì thế cả hai bên phải thông báo cho nhau biết được số ngựa để chuẩn bị đủ cỏ ăn cho đàn ngựa.
Đoàn người xuất phát, vừa đi vừa đánh trống, chiêng. Nếu đường xa, đoàn người có thể nghỉ dọc đường để ăn lót dạ, uống nước, hút thuốc.
Khi đoàn người đón dâu đã đến trước cửa nhà gái, mọi người bước vào nhà. Riêng dế mò được người cõng vào. Khi vào nhà gái, mọi người ngồi ngay vào mâm đã đặt sẵn. Thông thường, người ta ngồi theo sơ đồ, theo dãy đối diện với nhà gái để chúc rượu giữa hai bên cho tiện. Chú rể không được ngồi mâm chung của đám cưới. Động tác đầu tiên nhà gái sẽ mời nước, mời thuốc. Sau đó mọi người bên nhà trai có thể tranh thủ đi rửa mặt, chân tay, xong rồi về ngồi vào mâm mà lý đầu tiên sẽ là mỗi người bên nhà trai phải uống 4 bát rượu, gọi là lý rửa chân tay (có ý nghĩa tương ứng với hai chân, hai tay). Trong khi đó, dế mò cầm đũa cả đánh tượng trưng ba phát vào con gà do bên nhà trai mang theo, sau đó đưa cho người khác làm thịt nhanh con gà để đưa đầu, chân gà cho ông dế mò. Lúc này chú rể và phụ rể vẫn đứng sau cánh cửa, đến khi bố vợ, mẹ vợ cầm chai rượu, chén rượu và đồng bạc ra làm lý gọi là nhận mặt con rể . Mẹ vợ nói:
- Ai là con rể của tôi?
Chú rể thưa:
- Con đây ạ!
Chú rể, phụ rể quỳ đầu gối xuống đất cầm khăn trên tay đón lấy ba chén rượu chia ba lần đưa lên miệng uống.
Mẹ vợ nói:
- Hôm qua không quen không biết, hôm nay đây mới chính thức là con rể của tôi.
Xong rồi chú rể, phụ rể mới đứng dậy và có thể làm các công việc. Uống nước, hút thuốc, đi ra ngoài hoặc đi lau nước mắt cho bố, mẹ, anh, chị trong họ nhà gái đang khóc vì con mình sắp đi nhà chồng.
Trong khi đó, chú rể, cô dâu, phụ dâu, phụ rể quay đầu về phía mâm quỳ gối xin tạ lễ trước sự cầu phúc của tất cả mọi người
Tiếp theo là thủ tục đặt giá và cân tiền. Nói vậy, nhưng thực chất không phải là mua, bán mà là mang hàm ý trả một phần công lao nuôi dưỡng, sinh thành của cha mẹ. Đây là một trong hai khâu thủ tục chính và lâu nhất tại nhà gái. Nếu những người đại diện cho hai họ tham gia bàn việc này mà là những người am hiểu về phong tục, lý lẽ và có tài đối đáp khôn ngoan thì giữa hai bên sẽ diễn ra trận đấu khẩu với những câu triết lý sâu sắc, giằng co, cò kè, mất nhiều thời gian. Ngày xưa người ta tính bằng tiền bạc. Còn ngày nay được tính và trả bằng tiền giấy, nhưng vẫn phải kèm theo một vài đồng bạc làm tượng trưng. Giá cao hay giá thấp, tiền xin nhiều hay ít căn cứ vào khả năng và điều kiện kinh tế của gia đình nhà trai. Nếu nhà trai có điều kiện thì nhà gái sẽ đặt cao và ngược lại. Số tiền phải đưa lên mặt cân để cân và cán cân phải dựng đứng (thường dùng cân tiểu ly) thể hiện sự phóng khoáng, thoải mái của bên nhà trai. Khi đại diện bên nhà trai mang cân ra, đại diện nhà gái hát lên:
- Đó là cân gì?.. để cân cái gì? …ai mang cân đến?
Lập tức, bên nhà trai đáp:
- Cân này không phải để cân con trâu bò… và cũng không phải mang theo để mua trâu bò thóc… mà tôi cần vợ nên mang một chút đến để hậu tạ, trả ơn một phần công lao nuôi dưỡng, sinh thành của cha, mẹ thôi.
Số tiền này (bao gồm cả bạc tượng trưng) được chia ra làm ba phần để cân ba lần. Lần cuối cùng là cân bạc và hứ sừ (vỏ sò). Số tiền này, nhà gái không nhận hết mà để lại cho nhà trai một ít. Cuối cùng, mẹ vợ đựng hết số tiền vào trong yếm đến trước bàn thờ tổ tiên để thờ để báo cáo ông, bà tổ tiên.
Lúc này, bắt đầu mổ con lợn. À mó (anh vợ) mời dế mò mổ con lợn. Dế mò trực tiếp mổ lấy lệ rồi tất cả để người khác thực hiện.
Khi con lợn đã được làm sạch, người ta cắt một bên đùi, một bên vai dính đầu lợn bỏ vào sọt treo trên cột giữa nhà để giành cho nhà trai mang về.
Khi thịt lợn đã chín, thì đến thủ tục cầu chúc, xin và mang lễ: Chá hư hư - che khụ xì (cầu may- tẩy rửa những gì xấu đi); hò khụ bạ (xin lễ với những người bậc trên). Số người xin lễ phải chẵn, có thể 2, 4, 6 người tuỳ theo đông hay ít người. Trong hò khụ (cái rổ đựng cơm), người ta bỏ chai rượu, ít cơm, ít thịt và một bát không để bỏ tiền vào. Rượu được rót vào chén của mỗi người một ít, thịt cho lên các đĩa thức ăn trên mâm rồi mọi người cầu chúc và bỏ tiền vào bát không. Khi bỏ tiền vào bát, mỗi người chia ra để bỏ ba lần. Lý bỏ tiền ở đây không mang dụng ý vụ lợi mà chỉ là thủ tục, vì thế người ta đổi thành những tờ tiền lẻ để bỏ vào thậm chí, có người tung lên cả một nắm tiền nhỏ, hàm chứa sự hào phóng và trách nhiệm của mình với cô dâu, chú rể, nhưng khi nhặt và đếm tiền thì không được là bao nhiêu. Lúc này trong hò khụ có cả tiền, thức ăn do mọi người bỏ vào. Số người xin lễ cầm hò khụ đi vào buồng, đếm tiền và ăn những miếng thịt người ta bỏ vào, vì quan niệm nó chứa tất cả những gì tốt mà mọi người đã cho họ.
 Mọi người bắt đầu ăn cơm, uống rượu. Nhà trai ăn cơm xong, nếu còn thời gian, mọi người có thể đi chơi trong và ngoài bản, nếu trời đã về chiều mà đường xá lại xa, khó đi thì mọi công việc cho rước dâu phải tập trung chuẩn bị hết sức khẩn trương.
- Thủ tục bên nhà trai phải hết sức lưu ý là làm 1 đôi á xứ trú tu (đoạn cây trúc); 1 cây buộc củ gừng mà Dế mò sẽ cầm; 1 cây buộc mấy sợi gianh mà cô dâu sẽ phải cầm.
- Rót và mời rượu mới mà tất cả phụ nữ trong họ nhà gái đi lấy chồng về góp . thủ tục này gọi là khù già mỳ tú ma chí pà đu.
- Lễ xin phúc nhằm sinh nở con cái được như ý. Một tấm cót được trải trong buồng bố, mẹ. Bốn người gồm: chú rể, cô dâu, phụ rể, phụ dâu quỳ đầu gối, tay cầm khăn lậy xin chén rượu, giả vờ uống rồi trả chén rượu và cứ như vậy ba lần với từng người trong số bố, mẹ, chú, bác, anh, chị…của vợ. Đồng thời với việc đưa chén rượu thì có cho cả tiền, nhưng tiền chủ yếu cho cô dâu và chú rể, còn phù dâu, phù rể cho gọi là lấy lệ với hàm ýxú lá mà py pá (không để mất hồn). Thủ tục này diễn ra bằng sự hát đối giữa cô dâu và bố mẹ, chú, bác, anh, chị trong họ. Nếu họ hàng nhà gái đông mà cô dâu là người biết hát, hát khéo thì thủ tục này kéo thời gian rất dài. Ngày xưa, sau khi làm xong lý này, trong khoảng thời gian ngắn ngủi, tất bật, lộn xộn, cô dâu sẽ cùng những người bạn gái thân thiết nhất của mình bỏ trốn vào rừng để tranh thủ hàn huyên tâm sự . Việc này có chứa cả hàm ý đi gặp người yêu cũ mà không lấy được nhau, mong gặp lần cuối cùng. Thời điểm của việc đi trốn này chờ đến khi trời tối. Khi đó sẽ tránh được sự chú ý của mọi người. Việc làm này thêm một sự thách đố với nhà trai, làm cho mọi người phải cuống lên chia nhau đi tìm, trong khi mặt trời sắp lặn.
(còn tiếp kỳ sau)
 
Lý Anh Hừ

Tin liên quan

Đền Nàng Han(06/11/2014 10:04:03 SA)

Đám cưới của người Hà Nhì ở Ka Lăng Mường Tè - Lai Châu (kỳ 1)(06/11/2014 10:05:48 SA)

Tết của người Giáy(06/11/2014 10:08:24 SA)

Chiếc áo dài của người La Hủ(06/11/2014 10:09:36 SA)

Di chỉ khảo cổ học Thẳm Đán Chể(03/07/2013 12:00:00 SA)

Tin mới nhất

Ủy ban Kinh tế của Quốc hội thẩm tra dự án Luật quy hoạch(21/01/2017 10:04:35 SA)

Thủ tướng Nhật Bản: Việt Nam nằm trong khu vực trung tâm tăng trưởng(17/01/2017 2:35:17 CH)

Tăng cường công tác đảm bảo an ninh trật tự trước, trong và sau Tết Nguyên đán Đinh Dậu 2017(16/01/2017 4:33:26 CH)

Kiên quyết xử lý các xe vận tải hành khách vi phạm(16/01/2017 8:36:05 CH)

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe(17/01/2017 7:15:48 SA)

CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TỈNH LAI CHÂU - Giai đoạn 2
Cơ quan chủ quản:             
Giấy phép số:
Chịu trách nhiệm chính:
Trụ sở:
Điện thoại:
Fax:
Email:
Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu
56/GP - TTĐT, do Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử cấp ngày: 02/10/2014
Ông Nguyễn Quốc Luân - Giám đốc Sở Thông tin & Truyền thông tỉnh Lai Châu

Tầng 7 nhà D - khu Hành chính - Chính trị tỉnh

02313.791.558                  
02313.791.559
BANBIENTAP@LAICHAU.GOV.VN

Ghi rõ nguồn www.laichau.gov.vn khi sử dụng thông tin trên website này