KIỂM SOÁT LẠM PHÁT NĂM 2026: THÀNH CÔNG TRONG ĐIỀU HÀNH, CHỦ ĐỘNG CHO MỤC TIÊU NĂM 2027

Năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế được đặt trước yêu cầu tăng trưởng rất cao. Chính phủ tiếp tục kiên định mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Trong khi đó, môi trường kinh tế thế giới vẫn chứa đựng nhiều bất định. Xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng, chi phí vận tải, thương mại quốc tế, tỷ giá và những thay đổi khó lường của chuỗi cung ứng tiếp tục tạo sức ép đối với lạm phát toàn cầu và lạm phát nhập khẩu.

Đối với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, nhiều ngành sản xuất còn phụ thuộc đáng kể vào nguyên vật liệu, nhiên liệu và máy móc nhập khẩu, những biến động bên ngoài nhanh chóng tác động rất mạnh vào chi phí sản xuất và giá tiêu dùng trong nước.

Trong bối cảnh đó, kiểm soát lạm phát năm 2026 là một điểm sáng trong điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ.

Theo số liệu của Cục Thống kê, CPI bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản tăng 4,26%. Mức tăng này cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm 2025, nhưng xét trong bối cảnh áp lực giá năng lượng, nguyên liệu đầu vào và chi phí sản xuất gia tăng, kết quả trên cho thấy sự chủ động, linh hoạt và phối hợp khá hiệu quả trong điều hành.

Nếu những tháng cuối năm không xuất hiện cú sốc lớn từ bên ngoài, CPI bình quân cả năm 2026 có khả năng tăng khoảng 4,5%-4,7%. Đây là mức dự báo thận trọng, nếu CPI tăng ở mức 4,5% thì tương ứng với mục tiêu Quốc hội giao; nếu ở mức 4,7% cao hơn mục tiêu khoảng 0,2 điểm phần trăm.

Điều đáng ghi nhận là lạm phát được kiểm soát trong khi nền kinh tế vẫn theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao. Đây là kết quả không dễ đạt được trong điều kiện sức ép từ bên ngoài và bên trong cùng gia tăng.

Chủ động điều hành giá, giảm tác động của các cú sốc bên ngoài

Diễn biến giá tiêu dùng 9 tháng qua cho thấy áp lực lạm phát năm 2026 là khá lớn.

Nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%, tác động làm CPI chung tăng 1,52 điểm phần trăm. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%, tác động tăng 1,69 điểm phần trăm. Nhóm giao thông tăng 6,06%, tác động tăng 0,6 điểm phần trăm; riêng giá nhiên liệu tăng 10,89%.

Đáng chú ý, sức ép giá không chỉ xuất hiện ở một vài mặt hàng mà đã lan tỏa qua nhiều khâu của quá trình sản xuất. Giá nguyên liệu, vật liệu, năng lượng, vận tải và dịch vụ cùng tăng làm gia tăng chi phí của doanh nghiệp và tạo áp lực lên giá bán cuối cùng. Trong điều kiện đó, việc giữ CPI bình quân 9 tháng ở mức 4,52% là một kết quả đáng ghi nhận.

Kết quả này trước hết đến từ sự chủ động, linh hoạt và phối hợp hiệu quả trong điều hành vĩ mô của Chính phủ, đặc biệt công tác điều hành giá được đặt trong tổng thể mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng và bảo đảm đời sống người dân.

Ngay từ đầu năm, Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành theo dõi sát diễn biến giá cả trong nước và quốc tế, chủ động xây dựng kịch bản điều hành, bảo đảm cung - cầu các mặt hàng thiết yếu, không để xảy ra thiếu hàng, sốt giá, đồng thời phối hợp đồng bộ chính sách tài khóa, tiền tệ, thương mại và các chính sách kinh tế vĩ mô khác. 

Nghị quyết 01/NQ-CP về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 cũng đặt mục tiêu tăng trưởng 10% trở lên đi cùng kiểm soát CPI bình quân khoảng 4,5%.

Chính sách thuế - công cụ trực tiếp giảm áp lực từ giá xăng dầu

Trong bối cảnh thị trường năng lượng quốc tế biến động mạnh, Chính phủ đã tiếp tục sử dụng công cụ thuế nhằm hạn chế mức độ tác động của giá thế giới vào giá trong nước. 

Đáng chú ý, ngày 30/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 43/2026/NQ-CP có hiệu lực ngay từ ngày 1/10/2026, kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu và nhiên liệu bay. 

Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát lạm phát, bởi xăng dầu không chỉ tác động trực tiếp đến chỉ số giá tiêu dùng mà còn là đầu vào của vận tải, sản xuất nông nghiệp, đánh bắt thuỷ sản, công nghiệp, xây dựng, thương mại và dịch vụ. 

Vì vậy, hạn chế mức tăng giá xăng dầu cũng hạn chế hiệu ứng lan toả từ sản xuất tới giá tiêu dùng, giảm kỳ vọng và áp lực của lạm phát.

Ổn định giá điện - quyết định quan trọng trong kiểm soát lạm phát

Trong năm 2026, khi nhu cầu sử dụng điện tăng cao và chi phí sản xuất điện chịu nhiều sức ép, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo không tăng giá điện trong năm 2026. Đây là giải pháp góp phần hạn chế tác động trực tiếp của giá điện tới CPI và quan trọng hơn là hạn chế sự gia tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp.

Cùng với đó, Chính phủ tập trung bảo đảm nguồn cung năng lượng, lương thực, thực phẩm và các hàng hóa thiết yếu; tăng cường theo dõi thị trường, xử lý các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá và bảo đảm lưu thông hàng hóa. Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng. Bởi trong điều hành lạm phát, không thể chỉ kiểm soát giá bán cuối cùng mà phải kiểm soát từ nguồn cung và chi phí đầu vào.

Cùng với trực tiếp điều hành giá, chính sách tài khóa cũng được sử dụng để hỗ trợ doanh nghiệp và giảm chi phí. Việc miễn, giảm, gia hạn thuế, phí trong năm 2026 vừa hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa góp phần giảm bớt áp lực chi phí đối với doanh nghiệp và người dân.

Chính phủ đồng thời thúc đẩy đầu tư công, tháo gỡ khó khăn cho đầu tư tư nhân, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và điều hành tín dụng theo hướng tập trung vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Những giải pháp này có ý nghĩa không chỉ đối với tăng trưởng mà còn đối với mở rộng năng lực cung ứng của nền kinh tế, qua đó góp phần hạn chế áp lực lạm phát từ phía cầu.

Điều hành tỷ giá cũng được thực hiện linh hoạt nhằm hạn chế tác động bất lợi của biến động tỷ giá tới giá nguyên liệu, nhiên liệu và hàng hóa nhập khẩu.

Một yếu tố quan trọng khác là công tác thông tin, truyền thông và ổn định kỳ vọng thị trường. Khi doanh nghiệp và người dân nắm được định hướng điều hành, có thông tin đầy đủ về nguồn cung và chính sách giá, tâm lý tăng giá theo kỳ vọng được hạn chế, qua đó giảm nguy cơ hình thành vòng xoáy giá - lương - chi phí.

Có thể nói, kết quả kiểm soát lạm phát năm 2026 không đến từ một biện pháp đơn lẻ. Đó là kết quả của hệ thống giải pháp đồng bộ, bao gồm bảo đảm nguồn cung, điều hành giá các mặt hàng thiết yếu, sử dụng chính sách thuế phù hợp, phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ, hỗ trợ sản xuất, kiểm soát kỳ vọng và chủ động ứng phó với các cú sốc bên ngoài.

Xác định mục tiêu lạm phát năm 2027

Bước sang năm 2027, bức tranh lạm phát có một số yếu tố thuận lợi hơn nhưng cũng chứa đựng nhiều rủi ro khó lường.

ADB dự báo GDP Việt Nam tăng 7,8% năm 2026 và 7,6% năm 2027; lạm phát tương ứng khoảng 4,3% và 4,0%.

Từ kết quả 9 tháng năm 2026 và triển vọng những tháng cuối năm, việc xác định mục tiêu lạm phát cho năm 2027 cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn.

Trước hết, năm 2027 Chính phủ tiếp tục kiên định mục tiêu tăng trưởng hai con số. Chỉ thị 26/CT-TTg về xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2027 xác định đây là năm bản lề củng cố nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu gắn tăng trưởng cao với ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Trong khi đó, năng lực cung ứng của nền kinh tế không thể tăng ngay lập tức chỉ trong một năm. Đầu tư vào hạ tầng, công nghệ, năng suất lao động, công nghiệp hỗ trợ, logistics và năng lực sản xuất cần thời gian để chuyển hóa thành năng lực cung ứng thực tế.

Mặt khác, các yếu tố bên ngoài tác động tới lạm phát trong nước vẫn còn nhiều bất định. Giá năng lượng, địa chính trị, thương mại quốc tế, tỷ giá, chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu và giá lương thực, thực phẩm đều có thể tạo ra những cú sốc mà Việt Nam khó kiểm soát hoàn toàn.

Vì vậy, trong điều kiện hiện nay, việc tiếp tục đặt mục tiêu lạm phát năm 2027 ở mức khoảng 4,5% là phù hợp. Thiết nghĩ, đây không phải là lựa chọn thiếu tham vọng. Ngược lại, đây là mục tiêu cần thiết để tạo dư địa chính sách trong quá trình thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Điều quan trọng là mục tiêu 4,5% không nên được hiểu theo nghĩa chấp nhận lạm phát cao hơn, mà phải đặt trong yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả tăng trưởng, đồng thời từng bước tạo ra năng lực cung ứng mới của nền kinh tế.

Từ kiểm soát lạm phát đến kiến tạo năng lực chống lạm phát

Đây là vấn đề có ý nghĩa lâu dài đối với điều hành kinh tế năm 2027 và những năm tiếp theo. Trong ngắn hạn, nếu tổng cầu tăng nhanh hơn năng lực cung ứng, áp lực lạm phát là khó tránh khỏi. Nhưng về trung và dài hạn, nếu nguồn lực được đưa vào hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động, phát triển công nghiệp hỗ trợ, logistics và năng lực sản xuất, thì tăng trưởng sẽ đồng thời tạo ra năng lực cung ứng mới. Khi đó, tăng trưởng cao không nhất thiết phải đi cùng lạm phát cao.

Vì vậy, trọng tâm của năm 2027 không nên được đặt là lựa chọn giữa tăng trưởng và ổn định, mà là tạo dựng năng lực của nền kinh tế đủ mạnh để hai mục tiêu đó hỗ trợ lẫn nhau. Muốn vậy, tư duy điều hành cần từng bước chuyển từ việc mở rộng tổng cầu để tạo tăng trưởng sang kiến tạo năng lực cung ứng mới để đáp ứng tổng cầu và tạo dư địa cho tăng trưởng cao.

Để nền kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững, chính sách kinh tế không thể chỉ tập trung vào giải pháp tạo thêm bao nhiêu tổng cầu, mà phải hướng tới nền kinh tế có thể tạo thêm bao nhiêu năng lực sản xuất tương ứng.

Vì vậy, cùng với mục tiêu lạm phát 4,5%, năm 2027 cần đặt ra những yêu cầu cụ thể trong xây dựng và thực thi chính sách, bao gồm:

Một là, tổng cầu cần được mở rộng bao nhiêu để đạt mục tiêu tăng trưởng?

Hai là, năng lực sản xuất phải tăng thêm bao nhiêu để đáp ứng tổng cầu mở rộng đó?

Ba là, nguồn lực nào sẽ tạo ra năng lực cung ứng mới?

Bốn là, đầu tư công sẽ đóng vai trò như thế nào trong mở rộng năng lực sản xuất và giảm chi phí của nền kinh tế?

Năm là, dòng tín dụng sẽ đi vào đâu: sản xuất, kinh doanh, công nghệ và năng lực cung ứng, hay những lĩnh vực có tính đầu cơ?

Sáu là, hiệu quả đầu tư được cải thiện như thế nào, hệ số ICOR có thể giảm được bao nhiêu?

Bảy là, năng suất lao động có thể tăng bao nhiêu?

Tám là, chi phí logistics, chi phí sản xuất, chi phí tuân thủ có thể giảm bao nhiêu?

Nếu có giải pháp hiệu quả đáp ứng các yêu cầu này, nền kinh tế sẽ tiến gần tới mô hình tăng trưởng trong đó năng lực cung ứng tăng cùng với tổng cầu, qua đó giảm áp lực lạm phát ngay từ nguồn.

Các rủi ro cần đặc biệt lưu ý trong năm 2027

Để thực hiện mục tiêu lạm phát khoảng 4,5%, trước hết cần chủ động nhận diện và lượng hóa các nguồn rủi ro.

Thứ nhất, giá năng lượng tiếp tục là rủi ro lớn đối với lạm phát nhập khẩu và chi phí sản xuất.

Thứ hai, lương thực, thực phẩm và biến đổi khí hậu. Hiện tượng El Nino có thể tác động đến sản xuất nông nghiệp và nguồn cung thực phẩm. Nhiệt độ cao cũng có thể làm tăng nhu cầu sử dụng điện và ảnh hưởng đến khả năng cung ứng thủy điện; nếu chi phí hoặc giá điện được điều chỉnh, tác động có thể truyền sang mặt bằng giá.

Thứ ba, tỷ giá và lạm phát nhập khẩu. Với độ mở kinh tế cao và sự phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập khẩu, biến động tỷ giá có thể nhanh chóng truyền vào giá sản xuất trong nước.

Thứ tư, tổng cầu trong nước. Đầu tư công, tín dụng, thu nhập và tiêu dùng cùng tăng mạnh sẽ hỗ trợ tăng trưởng, nhưng nếu tổng cầu tăng nhanh hơn năng lực cung ứng, áp lực giá sẽ gia tăng.

Thứ năm, giá các hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý. Điện, y tế, giáo dục và các dịch vụ công cần có lộ trình điều chỉnh phù hợp, tránh tạo ra nhiều cú sốc giá cùng thời điểm.

Thứ sáu, kỳ vọng lạm phát. Khi doanh nghiệp và người dân tin rằng giá cả sẽ tiếp tục tăng, hành vi điều chỉnh giá, tiền lương và chi phí có thể tạo ra vòng xoáy mới.

Do đó, điều hành lạm phát năm 2027 cần chuyển mạnh từ “dự báo lạm phát” sang “dự báo và lượng hóa các cú sốc có thể gây lạm phát”. Nhận diện sớm cú sốc, lượng hóa tác động và chuẩn bị công cụ ứng phó sẽ hiệu quả hơn nhiều so với chờ lạm phát tăng cao rồi mới xử lý.

Thành công năm 2026 phải trở thành nền tảng cho năm 2027

Với năm 2026, điều đáng ghi nhận không chỉ là khả năng kiểm soát CPI trong khoảng 4,5%-4,7% theo dự báo hiện nay, mà quan trọng hơn là Chính phủ đã điều hành lạm phát trong điều kiện nền kinh tế phải đối mặt với nhiều cú sốc từ bên ngoài, đồng thời theo đuổi mục tiêu tăng trưởng rất cao.

Việc chủ động sử dụng chính sách thuế để giảm áp lực từ xăng dầu, chỉ đạo không tăng giá điện trong năm 2026, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ, hỗ trợ sản xuất kinh doanh và ổn định kỳ vọng thị trường đã góp phần quan trọng vào kết quả này.

Tuy nhiên, thành công của năm 2026 không nên hiểu là giữ được lạm phát ở mức 4,5%-4,7%, mà là tạo được nền tảng để nền kinh tế có thể tăng trưởng cao hơn mà không tạo ra áp lực giá cả tương ứng. Đây cũng là yêu cầu của năm 2027.

Tăng trưởng hai con số đòi hỏi một phương thức tăng trưởng mới

Năm 2026 cho chúng ta có bài học về điều hành giá chủ động, linh hoạt và phối hợp chính sách, bước sang năm 2027 điều hành lạm phát phải gắn chặt hơn với kiến tạo năng lực cung ứng của nền kinh tế. Bởi kiểm soát lạm phát bền vững không thể chỉ dựa vào việc kìm giữ giá ở đầu ra. 

Muốn kiểm soát mặt bằng giá trong nền kinh tế tăng trưởng cao, phải đồng thời nâng cao năng lực cung ứng của nền kinh tế, từ năng lượng, nguyên vật liệu, logistics, hạ tầng, công nghệ đến năng suất lao động và hiệu quả đầu tư.

Tăng trưởng cao và kiểm soát lạm phát có thể cùng đạt được

Nếu nguồn lực được phân bổ đúng hướng, đầu tư tạo ra năng lực sản xuất mới, năng suất tăng nhanh hơn chi phí và năng lực cung ứng được mở rộng tương ứng với tổng cầu, thì tăng trưởng cao sẽ tạo nền tảng cho ổn định giá cả, còn ổn định giá cả lại tạo môi trường thuận lợi cho tăng trưởng. 

Vì vậy, yêu cầu của điều hành kinh tế năm 2027 không chỉ là lạm phát sẽ ở mức bao nhiêu, mà là chất lượng tăng trưởng. Với mỗi đơn vị tổng cầu được tạo ra, nền kinh tế có thể tạo thêm bao nhiêu năng lực sản xuất.

Thực hiện tốt những yêu cầu đó sẽ đặt nền móng cho một mô hình tăng trưởng cao hơn, bền vững hơn và có khả năng tự tạo ra năng lực chống lạm phát từ bên trong nền kinh tế./.

Cập nhật 8/10/2026