MƯỜNG TÈ SÂU NẶNG NGHĨA TÌNH

Bản Nậm Củm, xã Mường Tè, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. (ảnh: baolaichau.vn)

Tình người Mường Tè

Năm 1950 trước sự biểu tình phản đối chiến tranh của đông đảo học sinh, sinh viên, quần chúng nhân dân Sài Gòn, thực dân Pháp đã bắt nhiều chiến sỹ cách mạng trong đó có Luật sư Nguyễn Hữu Thọ. Thực dân Pháp đã lưu đày Luật sư lên tận bản Giẳng – xã Mường Tè (Mường Tè – Lai Châu) để tách biệt ông khỏi phong trào biểu tình phản đối chiến tranh đang lên đến đỉnh điểm ở miền Nam.

Trở lại xã Mường Tè, địa điểm cách đây hơn nửa thế kỷ người chiến sỹ cách mạng trung kiên Luật sư Nguyễn Hữu Thọ bị lưu đầy hơn 1 năm. Trong ngôi nhà sàn vững chắc đặc trưng của người dân tộc Thái vùng Tây Bắc, chúng tôi được các cụ, ông kể lại những câu chuyện về những ngày Luật sư Nguyễn Hữu Thọ bị lưu đầy tại đây, được bà con trong bản đùm bọc, bảo vệ. Mở đầu câu chuyện, bà Lý Thị On, dù bước vào tuổi xưa nay hiếm nhưng trí nhớ vẫn minh mẫn. Bà On cho biết những ngày đầu bị lưu đày tại đây Luật sư được thực dân Pháp giao cho ông trưởng bản Lý Văn Màn trông coi. Những ngày đầu Luật sư sinh hoạt cùng gia đình trưởng bản Màn, nhưng đoán được ý định của Luật sư sẽ thuyết phục, cảm hóa trưởng bản theo Việt Minh thì trở thành mối họa cho Pháp vì thế tên quan năm ở đồn Nậm Củm đã bắt trưởng bản phải làm nhà riêng cho Luật sư ở.

Hiểu được thù ý sâu xa của tên quan năm, trưởng bản Màn đã làm một nhà riêng cho Luật sư, hàng ngày cử bà Lý Thị On và bà Lý Thị Pha trực tiếp nấu cơm, đun nước tắm, chăm sóc cho Luật sư. “Ngày nào cũng vậy tôi cùng chị Pha dậy sớm đun nước cho Luật sư uống, rửa mặt, nấu cơm cho ông; nhưng nước uống hay thức ăn đều được ông Màn ăn, uống thử trước xem tên quan năm có đầu độc Luật sư hay không. Do bất đồng về ngôn ngữ lên những ngày đầu chúng tôi chỉ ra dấu, ký hiệu cho nhau; rồi Luật sư bắt đầu dậy chúng tôi chữ viết, tiếng phổ thông… Những buổi chiều ra bờ suối ông lấy cành cây viết trên cát dạy tôi và chị Pha học chữ, buổi tối thì lấy than củi viết trên nền nhà, học xong thì xóa đi để tránh lính Pháp biết".

“Vào mùa đông thời tiết lạnh giá chúng tôi lấy thêm củi để Luật sư sưởi ấm về đêm, nhưng sợ Luật sư không đủ ấm, ông Màn đổi 2 bộ da hổ với tên lính Pháp được chiếc chăn chiên dù đã cũ mang sang cho Luật sư đắp. Nhiều đêm sương muối trắng rừng quanh bản, tôi lại sang xem Luật sư có ngủ ngon không, nhưng lần nào cũng vậy qua khe cửa tôi vẫn thấy ông ngồi trầm ngâm suy nghĩ cho vận mệnh nước nhà” bà On cho biết thêm. Hàng tháng Luật sư phải lên đồn trình diện quan pháp, lần nào ông Màn cũng đi theo, được tên quan Pháp mời ở lại dự tiệc, ông Màn cũng thử thức ăn trước, chỉ khi nào ông Màn gật gật đầu thì Luật sư mới dùng đũa.

Những ngày ở lại trong bản, Luật sư cũng cùng bà con lao động, trồng lúa, chặt củi… chính ông đã dạy cho bà con cách trồng lúa nước, cách lấy cây chó đẻ làm phân xanh bón ruộng. Rồi tối về quây quần bên nhà trưởng bản Màn ông lại kể cho mọi người nghe ở Hà Nội có ông cụ mà cả nước gọi là Bác Hồ đang lãnh đạo cả dân tộc đứng lên giành độc lập, đánh đuổi thực dân Pháp. Cả bản ngồi nghe ông kể chuyện bộ đội Việt Minh đánh duổi thực dân Pháp thế nào và ai cũng hiểu được Luật sư chính là một trong những bộ đội Việt Minh, học trò của Cụ Hồ, vì thế phải bảo vệ Luật sư trước sự nham hiểm của tên quan năm… Vậy là những ngày lưu đày của “kẻ phản nghịch” theo cách gọi của tên quan năm dù tại nơi “thâm sơn cùng cốc” vẫn được bà con đùm bọc, che chở. Dù đời sống của bà con vẫn còn rất khó khăn, cơm ăn chưa đủ no, áo mặc chưa đủ ấm nhưng họ vẫn sẻ chia, dành hết cho Luật sư, gia đình nào săn được con heo rừng, con hoẵng hay bắt được ít cá suối đều dành cho ông phần ngon nhất.

Cuối năm 1951 khi bộ đội ta thắng lớn trên các chiến dịch Tây Bắc, Đông Bắc thực dân Pháp lo sợ Việt Minh sẽ giải cứu được Luật sư. Vào đêm đông lạnh giá đầu năm 1952 thực dân Pháp bí mật đưa Luật sư xuống thuyền suôi dòng Đà Giang về Hà Nội. Biết trước được sự việc những ngày cuối cùng ở Mường Tè ông đã động viên bà con trong bản đoàn kết giúp đỡ nhau, rồi mai đây bộ đội Việt Minh sẽ trở lại đánh tan quân Pháp mang lại độc lập tự do cho nhân dân.

Cuộc hội ngộ sau hơn 40 năm

Sau hơn 40 năm xa cách, người dân Mường Tè vẫn mong mỏi có ngày Luật sư sẽ quay trở lại thăm bản cũ mường xưa. Tháng 5/1993 khi ấy đã 83 tuổi, dù sức khỏe đã yếu nhưng Luật sư mới có dịp trở lại bản Giẳng để thăm lại những con người đã đùm bọc chở che ông những ngày bị lưu đày.

Những ngày tháng năm mùa mưa Tây Bắc đến sớm, sau mấy lần cất cánh cuối cùng chiếc trực thăng cũng đưa được Luật sư đến với bà con bản Giẳng. Gặp được Luật sư thấy ông vẫn khỏe ai cũng mừng vì công lao của họ chăm sóc ông đã được đền đáp bằng nền độc lập dân tộc như ông đã hứa trước lúc chia tay hơn 40 năm trước. Bà Lý Thị On kể lại: “Thấy Luật sư tóc đã bạc nhưng vẫn mạnh khỏe, chúng tôi ai cũng vui; ông đến thăm từng gia đình đã chăm sóc, chở che ông những ngày bị lưu đày. Trên nhà ông Màn đông chật người, mọi người ai cũng muốn được ngồi gần ông để được ngắm ông lâu hơn, được cầm tay ông… Những ký ức về hơn 40 năm trước được nhắc lại trong sâu thẳm suy nghĩ mỗi người”.

Cuộc gặp gỡ ngắn ngủi nhưng rất tình cảm, mọi người coi ông như người anh cả, người con của bản Giẳng đi xa nay trở lại thăm quê hương. Người dân bản Giẳng chúng tôi tự hào vì đã được chăm sóc, giúp đỡ ông Nguyễn Hữu Thọ. Chúng tôi cũng cảm nhận được sự may mắn của mình khi được gặp Luật sư trong những tháng ngày đau thương nhất, nước mất, nhà tan. Nhờ sự giác ngộ của Luật sư Thọ mà chúng tôi đã tin tưởng, cố gắng sống vì ngày mai, tích cực tham gia cách mạng để giải phóng chính mình, gia đình mình, dân bản mình. Hơn nửa thế kỷ qua, niềm tin ấy vẫn giữ chúng tôi vượt qua khó khăn, xây dựng gia đình, bản làng giàu đẹp, đoàn kết giữ gìn vùng đất biên cương của Tổ quốc.

Mường Tè hôm nay

Phát huy những thế mạnh của địa phương người dân Mường Tè hôm nay đang cùng cả nước xây dựng quê hương giàu đẹp, đẩy cái đói, cái nghèo vào quá khứ. Những giống cây, con được bà con đưa vào sử dụng, gieo trồng cho năng xuất cao; họ không còn trông chờ, ỷ lại vào sự đầu tư của Nhà nước.

Những thửa ruộng ven sông suối đã xanh trở lại mang những bát cơm ấm no cho người dân. Sự đầu tư của nhà nước cho các vùng khó khăn như Mường Tè cùng sự tự lực vươn lên của người dân, bộ mặt nông thôn đã có sự thay đổi. Những ngôi nhà sàn lợp ngói đỏ tươi vững chắc, thóc lúa đầy bồ không còn cảnh bà con lo ăn từng bữa mỗi khi giáp hạt. Không cho đất nghỉ, khi cây lúa lên bờ thì ngô khoai xuống ruộng, mùa nào cây đấy ngô, khoai thì làm thức ăn cho gia súc gia cầm, lúa ngoài đảm bảo an ninh lương thực thì còn được bán ra thị trường…

Bước vào năm 2014 người dân Mường Tè lại bước vào cuộc “trường chinh” mới đó là di dân TĐC thủy điện Lai Châu. Vì dòng điện ngày mai của Tổ quốc những người con của Mường Tè lại hy sinh nơi ở ngàn năm để di chuyển đến nơi ở mới. Hơn 300 hộ dân của Mường Tè nay đã đến nơi ở mới tuy còn khó khăn bộn bề nhưng họ vững tin dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước trong công cuộc xóa đói giảm nghèo.

Nhìn những ngôi nhà mới mái tôn, ngói đỏ tươi san sát, đường nội bản được trải bê tông, điện nước được kéo về từng nhà… chúng tôi tin rằng cùng với sự đầu tư của Nhà nước và sự tự lực tự cường vươn lên của đồng bào các dân tộc nơi đây trong thời gian tới sẽ trở thành điểm sáng trong xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới của huyện Mường Tè.

Phương Mai