40-75% bệnh nhân mắc VIRUS NIPAH TỬ VONG; BỘ Y TẾ chỉ đạo KHẨN; KHUYẾN CÁO các BIỆN PHÁP ỨNG PHÓ

Chủ động phòng, chống bệnh do virus Nipah

Ngày 27/1, Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế đã có văn bản hỏa tốc số 186/KCB-NV gửi các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế; Y tế các Bộ, ngành; Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc chủ động phòng, chống bệnh do virus Nipah.

Theo Cục Quản lý Khám chữa bệnh: Trước nguy cơ bệnh do virus Nipah xâm nhập vào Việt Nam, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Y tế, để chủ động phòng, chống bệnh do virus Nipah, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh đề nghị các cơ sở khám bệnh chữa bệnh trực thuộc Bộ Y tế, Y tế các Bộ, ngành và Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chỉ đạo các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trực thuộc thực hiện các nội dung sau:

Tăng cường công tác phòng, chống dịch bệnh, thực hiện các biện pháp phòng hộ cá nhân đối với nhân viên y tế và người tiếp xúc gần với các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đặc biệt lưu ý các trường hợp mới đến nước đã hoặc đang có dịch trong vòng 14 ngày.

Tăng cường thực hiện, kiểm tra, giám sát thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, thực hiện cách ly nghiêm ngặt tất cả các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc virus Nipah tại cơ sở điều trị.

Thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin về tình hình dịch bệnh trên thế giới, truyền thông về tình hình dịch bệnh để người dân không hoang mang lo lắng và thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh.

Phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh để cách ly, chẩn đoán, điều trị và kiểm soát.

Cục Quân y hướng dẫn phòng, chống bệnh do virus Nipah

Trước diễn biến phức tạp từ dịch bệnh do vi rút Nipah, Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần-Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng đã có văn bản hướng dẫn các cơ quan, đơn vị một số biện pháp phòng, chống.

Cục Quân y cho biết, theo thông tin từ Bộ Y tế, từ ngày 27-12-2025 đến ngày 26-1-2026 tại Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah (trong đó có 2 trường hợp xét nghiệm khẳng định). 

Đây là bệnh truyền nhiễm nhóm A, lây truyền chủ yếu từ động vật sang người, có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao. 

Một số quốc gia như Thái Lan, Singapore đã áp dụng các biện pháp giám sát chặt chẽ tại cửa khẩu để ngăn ngừa các ca bệnh xâm nhập.

Tại Việt Nam, tính đến ngày 26/1 chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh. Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác giám sát, phòng, chống dịch bệnh tại các cửa khẩu nhằm ngăn chặn ca bệnh nhập cảnh.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu đi lại quốc tế, giao thương, vận chuyển động vật gia tăng, đặc biệt là trong dịp Tết Nguyên đán, tiềm ẩn nguy cơ bệnh xâm nhập và lây lan trong nước. 

Để chủ động phòng, chống bệnh do virus Nipah, Cục Quân y cập nhật thông tin và định hướng một số biện pháp phòng, chống dịch.

Về đặc điểm dịch tễ, virus Nipah (Nipah virus – NiV) được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 tại Malaysia.

Đến năm 2001, bệnh do virus Nipah được ghi nhận đầu tiên trên người tại Bangladesh và sau đó ghi nhận tại Ấn Độ. 

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh do NiV ghi nhận rải rác ca bệnh ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn. Khu vực ASEAN trong 5 năm trở lại đây chưa ghi nhận ca bệnh.

NiV thuộc họ Paramyxoviridae, loài Henipavirus. Đây là một loại virus lây truyền từ động vật sang người. Ổ chứa tự nhiên ở động vật là loài dơi ăn quả (cáo bay). Dơi khi nhiễm virus có thể truyền bệnh cho người và các loại động vật khác như lợn.

Các quốc gia phát hiện loài dơi gây bệnh hoặc có thể xuất hiện bao gồm: Australia, Bangladesh, Bhutan, Brunei, Burma, Campuchia, Trung Quốc, Guam, Ấn độ, Indonesia, Lào, Mariana Islands, Malaysia, Nepal, Pakistan, Palau, Papua New Giunea, Philippines, Singapore, Sri Lanka, Đài Loan, Thái Lan, Timor-Leste, Việt Nam.

NiV có thể lây truyền sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm virus như dơi, lợn hoặc dịch cơ thể của chúng (máu, nước tiểu, nước bọt); ăn các thực phẩm bị ô nhiễm mầm bệnh như nhựa cây chà là (palm) hoặc hoa quả bị nhiễm trùng bởi dơi; tiếp xúc gần với người bị nhiễm virus hoặc dịch cơ thể của bệnh nhân (bao gồm dịch mũi, giọt bắn đường hô hấp, nước tiểu, máu).

Về triệu chứng, thời gian ủ bệnh thường từ 4 đến 14 ngày. Bệnh có thể diễn biến từ thể nhẹ đến nặng, thường khởi phát bằng các triệu chứng không đặc hiệu như: Sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, khó thở. 

Giai đoạn toàn phát có thể xuất hiện các dấu hiệu viêm não cấp: Lơ mơ, rối loạn ý thức, mất định hướng, co giật, hôn mê và có thể tử vong nhanh trong vòng 24 đến 48 giờ.

Tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện được ghi nhận dao động 40-75% và hiện chưa có vaccine, thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh do NiV.

Về chẩn đoán, việc chẩn đoán sớm bệnh do NiV là khó khăn do không có bất kỳ triệu chứng đặc hiệu. Tuy nhiên việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng trong giảm tỷ lệ tử vong và phòng, chống lây truyền bệnh, kiểm soát ổ dịch.

Do đó, cần nghĩ đến nhiễm NiV ở người bệnh có triệu chứng lâm sàng phù hợp kèm theo tiền sử đi, đến, về từ vùng lưu hành bệnh (Ấn Độ, Bangladesh) hoặc có tiếp xúc với nguồn nghi nhiễm.

NiV có thể phát hiện trong giai đoạn bệnh hoặc giai đoạn hồi phục. Cần xét nghiệm RT-PCT trong giai đoạn sớm từ bệnh phẩm dịch hầu họng, tỵ hầu, dịch não tủy, nước tiểu, máu của người bệnh. Xét nghiệm ELISA trong giai đoạn muộn hoặc hồi phục xét nghiệm kháng thể để chẩn đoán.
Về biện pháp điều trị, hiện chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu đối với bệnh nhân NiV. Chủ yếu là điều trị triệu chứng, chăm sóc tích cực, nghỉ ngơi.

Một số thuốc kháng virus như Remdesivir có hiệu quả ở các loài linh trưởng khi được sử dụng như dự phòng sau phơi nhiễm và có thể kết hợp với liệu pháp miễn dịch. Tuy nhiên, chưa được khuyến cáo sử dụng thường quy, chỉ được xem xét trong tình huống đặc biệt.

Về các biện pháp phòng, chống dịch bệnh do NiV, Cục Quân y khuyến cáo, bệnh do NiV chưa có vaccine phòng bệnh đặc hiệu. Để phòng, chống dịch bệnh do NiV, các đơn vị triển khai thực hiện một số biện pháp sau:

Một là, cần chủ động phòng ngừa. Theo đó cần hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết; thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường. Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như dơi ăn quả và thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật. Đảm bảo vệ sinh thực phẩm: Thực hiện "ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến); không sử dụng thực phẩm từ các loại động vật hoang dã.

Hai là, tự theo dõi sức khỏe, trong vòng 14 ngày kể từ khi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng như: Đau đầu, đau cơ, nôn và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

Ba là, để chủ động phòng ngừa lây nhiễm cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Cục Quân y đề nghị, các cơ quan, đơn vị khi phát hiện các trường hợp có triệu chứng nghi ngờ và có tiền sử đi, đến, về từ các quốc gia dịch bệnh lưu hành (Ấn Độ, Bangladesh…) phải báo ngay lên quân y cấp trên và tới Cục Quân y để được chỉ đạo, hướng dẫn.

Cổng TTĐT Bộ Y tế cho biết đến ngày 26/1, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah - một bệnh truyền nhiễm nhóm A lây từ động vật sang người hoặc tiếp xúc với vật phẩm, thực phẩm bị nhiễm virus với tỷ lệ chết/ mắc ở các trường hợp nhập viện khoảng 40-75%.

Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho hay theo thông tin từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ ngày 27/12/2025 đến ngày 26/01/2026, Ấn Độ ghi nhận 05 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah (trong đó có 02 trường hợp có xét nghiệm khẳng định) tại một bệnh viện ở Tây Bengal. 

 Vius Nipah được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 tại Malaysia. Đến năm 2001, bệnh do virus Nipah được ghi nhận đầu tiên trên người tại Bangladesh và sau đó ghi nhận tại Ấn Độ. 

 Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh do virus Nipah ghi nhận rải rác ca bệnh ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn. Tỷ lệ chết/ mắc bệnh do virus Nipah gây ra ở các trường hợp nhập viện khoảng 40-75%. 

Bệnh do virus Nipah gây ra là bệnh truyền nhiễm nhóm A; chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu

Hiện bệnh chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu bệnh do virus Nipah gây ra cho cả người và động vật.

Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A (theo quyết định số 3644/QĐ-BYT ngày 25/11/2025 về việc bổ sung một số bệnh vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm A, B của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm).

Virus Nipah lây truyền chủ yếu từ động vật sang người (tại Ấn Độ hiện nay truyền qua loài dơi ăn quả), hoặc tiếp xúc với vật phẩm, thực phẩm bị nhiễm virus và cũng có thể lây truyền từ người sang người (qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của bệnh nhân). 

Thời gian ủ bệnh trong khoảng 4-14 ngày, người nhiễm virus có thể có các triệu chứng: đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, sau đó có thể xuất hiện chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính. 

Sẵn sàng các biện pháp đáp ứng, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah gây ra

Đến ngày 26/01/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác giám sát, phòng chống dịch bệnh ngay từ các cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, sẵn sàng các biện pháp đáp ứng, phòng chống dịch. 

Bộ Y tế khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh, phối hợp với WHO, các quốc gia trên thế giới để kịp thời chỉ đạo triển khai các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp, hiệu quả. 

Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah gây ra

Để chủ động, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện tốt các biện pháp sau: 

1. Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết. 

2. Tự theo dõi sức khỏe, trong vòng 14 ngày kể từ khi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng như: Đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế. 

3. Đảm bảo vệ sinh thực phẩm: Thực hiện "Ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến). 

4. Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như là dơi ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật. 

5. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Virus Nipah - cơ chế gây bệnh và các biện pháp phòng ngừa

Trên báo Sức khỏe và Đời sống, TS. BS. Nguyễn Hữu Châu Đức cho biết Virus Nipah là một virus nguy hiểm hiếm gặp, có thể gây viêm não và viêm phổi nặng, với tỷ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện và chăm sóc kịp thời.

Nguồn lây của virus Nipah

- Ổ chứa tự nhiên của virus Nipah là dơi ăn quả

- Virus có thể lây sang người:

- Qua thực phẩm hoặc đồ uống nhiễm virus

- Qua tiếp xúc gần với người bệnh (dịch tiết hô hấp)

Vì vậy, Nipah không chỉ là bệnh từ động vật, mà có thể lây từ người sang người.

Cơ chế gây bệnh của virus Nipah

Sau khi xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp hoặc tiêu hóa, virus Nipah sẽ:

- Tấn công mạch máu và tế bào nội mô

- Gây viêm mạch hệ thống và vi huyết khối

- Tổn thương nặng ở:

+ Não dẫn đến viêm não

+ Phổi dẫn đến viêm phổi, phù phổi

Đây là lý do bệnh có thể diễn tiến nhanh và nặng.

Thời gian ủ bệnh trong khoảng 4-14 ngày.

Các dấu hiệu cần đi khám ngay

- Sốt cao, đau đầu nhiều

- Ho, khó thở

- Buồn ngủ bất thường, rối loạn ý thức

- Co giật hoặc thay đổi hành vi

- Không chờ đợi khi có triệu chứng thần kinh hoặc hô hấp nặng. 

Phòng bệnh do virus Nipah

- Không ăn trái cây bị dơi cắn

- Không uống nhựa cây hoặc nước ép không đảm bảo vệ sinh

- Hạn chế tiếp xúc gần với người nghi nhiễm

- Thực hành vệ sinh tay – đeo khẩu trang khi cần thiết

- Do chưa có vaccine đặc hiệu để phòng ngừa virus Nipah nên phòng bệnh là yếu tố quan trọng nhất.

Trước thông tin một số quốc gia ghi nhận ca mắc bệnh do virus Nipah (NiV), Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC) cho biết đang theo dõi chặt chẽ tình hình dịch tễ toàn cầu và chủ động các biện pháp phòng, chống ngay từ sớm nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo HCDC, NiV đang lây lan tại Ấn Độ và bệnh chưa ghi nhận tại Việt Nam. Hiện ngành y tế thành phố đang tiếp tục tổ chức giám sát các trường hợp đi về từ vùng dịch.

Cụ thể, tăng cường giám sát người nhập cảnh tại các cửa khẩu quốc tế để phát hiện sớm các trường hợp sốt hoặc có dấu hiệu nghi ngờ bệnh truyền nhiễm nguy hiểm để cách ly, xử trí kịp thời ngay tại cửa khẩu, trong đó có tăng cường giám sát người nhập cảnh từ các vùng đang bùng phát dịch.

Hành khách đi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh như: sốt, nhức đầu từ 3-14 ngày cùng với các dấu hiệu hô hấp (ho, đau họng và khó thở) cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị kịp thời./.

Cập nhật ngày 29/1/2026