Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ phân quyền ASEAN đến thực tiễn tại Việt Nam

Kinh nghiệm tại các nước ASEAN về phân quyền và quản trị công

Tuy nhiên, hệ thống này tại Philippines vẫn đối mặt với sự thiếu đồng bộ giữa trung ương và địa phương, phân mảnh thể chế, bất cập trong phân bổ tài chính và năng lực thực thi chưa đồng đều.

GS.TS. Alex Brillantes cho rằng, Khung quản trị cải cách phải gắn liền với các nguyên tắc của Liên Hợp Quốc (5Es và A: Kinh tế, Hiệu quả, Hiệu lực, Công bằng, Đạo đức và Trách nhiệm giải trình). Các hàm ý chính sách bao gồm: làm rõ chức năng giữa các cấp; tăng cường cơ chế chuyển giao tài chính dựa trên kết quả; nâng cao năng lực thể chế song song ở cả trung ương lẫn địa phương.

Kinh nghiệm ASEAN không có một công thức phân cấp duy nhất. Như ở Indonesia từng trao quyền mạnh mẽ theo mô hình "Big Bang", trong khi Campuchia kết hợp giải tản quyền và ủy quyền.

Giải pháp bắt đầu từ thiết kế lại quy trình cắt giảm thủ tục, tích hợp nền tảng số, nâng chất lượng dịch vụ công tuyến đầu. ServiceSG của Singapore hay cơ chế cấp phép đầu tư cấp tốc tại Malaysia là những ví dụ.

Ông Heng Whoo Kiat cũng cho rằng chính quyền phải chuẩn bị cho những tình huống chưa xảy ra bằng 3 trụ cột: tiên liệu để phòng ngừa rủi ro; thích ứng thông qua học tập liên tục; linh hoạt thử nghiệm chính sách mới (sandbox).

"Tất cả các định hướng và giải pháp trên được tổng hòa một cách hệ thống qua mô hình khung MADE, bao gồm 4 bước tiệm tiến: Map (Nhận diện rõ vai trò, thể chế) - Assess (Đánh giá, đo lường năng lực và rủi ro) - Act & Deliver (Hành động quyết liệt để tạo ra kết quả) - Evolve (Liên tục thích ứng và phát triển). Đây chính là lộ trình khoa học giúp khu vực công không ngừng tự hoàn thiện, khẳng định vai trò bệ đỡ vững chắc cho sự phát triển bền vững của quốc gia", ông Heng Whoo Kiat nói.

Song phân cấp vẫn gặp trở ngại bởi xu hướng tái tập trung quyền lực, tự chủ tài chính chưa đạt kỳ vọng và cơ chế kiểm tra, kiểm toán chặt chẽ. Khi cán bộ cơ sở lo ngại sai sót, họ có xu hướng chọn phương án an toàn, làm giảm động lực đổi mới.

PGS.TS. Sirisak Laochankham cho rằng: "Cần nhóm giải pháp toàn diện bao gồm: tái cấu trúc bộ máy hành chính để tối ưu hóa nguồn lực; mở rộng quyền tự chủ tài chính; đẩy mạnh chuyển đổi số trong dịch vụ công và đặc biệt là thiết lập cơ chế thử nghiệm chính sách nhằm bảo vệ cũng như khuyến khích các sáng kiến đổi mới sáng tạo từ cấp cơ sở".

Rõ quyền, rõ trách nhiệm, rõ kết quả

Ông Thành cũng kiến nghị có cơ chế định biên và quỹ lương linh hoạt ở cấp cơ sở, thù lao tương xứng với khối lượng dịch vụ công; đồng thời đề xuất ứng dụng AI để giảm sức lao động.

Tại Hưng Yên, bà Nguyễn Thị Tươi, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh, chỉ ra một số lĩnh vực đã giao thẩm quyền cho cấp xã nhưng điều kiện thực thi chưa đầy đủ, như khai thác dữ liệu đất đai còn hạn chế, hệ thống đăng ký hộ tịch điện tử có thời điểm chưa ổn định.

"Điều này cho thấy phân cấp chỉ thực sự phát huy được hiệu quả khi thẩm quyền đi cùng với năng lực, dữ liệu và công cụ để thực thi", bà Nguyễn Thị Tươi chia sẻ.

Bà Oanh nói: "Chúng ta có khoảng 1068 nhiệm vụ vào thời điểm 1/7/2025. Đến 1/7/2026, chúng ta sơ kết 1 năm chính quyền địa phương hai cấp thì đối với địa phương còn khoảng hơn 800 nhóm nhiệm vụ. Nhưng bên cạnh đó cũng có nhiều nhóm nhiệm vụ phân cấp từ tỉnh xuống xã. Ở một số xã con số này khoảng 100 nhóm nhiệm vụ. Chính vì vậy, tôi nghĩ rằng giải pháp ưu tiên trong bối cảnh Việt Nam hiện nay là trao quyền và gắn với trách nhiệm, gắn với những điều kiện bảo đảm thực hiện".

Theo ông, điểm cốt lõi là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo nguyên tắc "việc địa phương do địa phương quyết định, thực hiện và chịu trách nhiệm". Chính phủ chuyển từ vai trò "chèo thuyền" sang "lái thuyền".

Ông đề xuất 5 nhóm năng lực cốt lõi: thể chế; quản trị - điều hành; quản lý công vụ, công chức; nguồn lực; chuyển đổi số. Trong đó, quản trị - điều hành giữ vai trò quyết định, nguồn lực là điều kiện tiên quyết và chuyển đổi số là công cụ đột phá.

TS. Trần Anh Tuấn cũng cho rằng Chính phủ cần tập trung vào phân tích chiến lược, hoạch định chính sách, hạn chế làm thay địa phương; HĐND các cấp phải đổi mới giám sát, kiểm soát quyền lực gắn với chế độ công vụ theo vị trí việc làm.

Có thể thấy, từ kinh nghiệm ASEAN và thực tiễn tại Việt Nam, nguyên tắc cốt lõi là giao quyền phải đi cùng điều kiện thực hiện và trách nhiệm về kết quả.

Cập nhật 6/10/2026