Để khát vọng phát triển được chuyển hóa thành năng lực quản trị

Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao đối với quản trị quốc gia. Quản trị không còn đơn thuần là tổ chức bộ máy, phân định thẩm quyền hay cải tiến quy trình, mà cốt lõi là năng lực nhận diện đúng vấn đề, ra quyết định phù hợp, tổ chức thực hiện hiệu quả và tạo ra những kết quả có thể kiểm chứng trong đời sống.

Từ ngày 5-7/10/2026, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Diễn đàn với chủ đề “Quản trị bao trùm trong kỷ nguyên phát triển mới: Chuyển đổi hệ thống, đổi mới sáng tạo và Chính phủ sẵn sàng trước tương lai”.

Diễn đàn có sự chủ trì, chỉ đạo và tham gia của lãnh đạo Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; lãnh đạo Hội đồng Lý luận Trung ương, Bộ Nội vụ, cùng đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương.

Diễn đàn quy tụ gần 300 đại biểu quốc tế và hơn 300 đại biểu trong nước, với gần 150 bài viết, hơn 100 tham luận tại 20 phiên làm việc; có sự tham gia của các nhà lãnh đạo, hoạch định chính sách, chuyên gia, học giả trong nước và quốc tế cùng các tổ chức như EROPA, UNDP và các đối tác của Liên Hợp Quốc.

Theo PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, chủ đề Diễn đàn được đặt trên ba trụ cột: chuyển đổi hệ thống để tạo lập nền tảng mới; đổi mới sáng tạo để tạo đột phá; xây dựng năng lực chủ động, thích ứng và tự đổi mới của Chính phủ để sẵn sàng trước tương lai.

Đây cũng là những yêu cầu đang đặt ra trực tiếp trong quá trình cải cách tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số.

“Năng lực của một Chính phủ không chỉ thể hiện ở việc giải quyết tốt những vấn đề hôm nay, mà còn ở khả năng nhận diện sớm những thay đổi, chuẩn bị cho những thách thức và đón bắt những cơ hội của ngày mai”, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Theo đó, tư duy quản trị dự báo cần trở thành một phần thường xuyên của hoạch định chính sách. Nhà nước cần nhận diện những “tín hiệu yếu” có thể báo trước những chuyển biến lớn, kiểm tra lại các giả định quen thuộc, xây dựng nhiều kịch bản và đánh giá sức chống chịu của chính sách trước các tình huống khác nhau.

Mục tiêu dài hạn phải được giữ vững, nhưng phương án hành động cần đủ linh hoạt. “Không thể để một thay đổi đã được dự báo trở thành điều ‘bất ngờ’ chỉ vì chúng ta chậm chuẩn bị và chậm hành động”, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng nói.

Ông cho rằng Việt Nam mong muốn học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm và cùng các đối tác xây dựng mạng lưới hợp tác về dự báo chiến lược, đổi mới quản trị và phát triển bao trùm.

Theo PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, sẵn sàng trước tương lai không chỉ là nhận biết sớm thay đổi, mà còn phải chuẩn bị đủ điều kiện thực hiện và có khả năng điều chỉnh linh hoạt khi hoàn cảnh thay đổi.

Từ yêu cầu đó, Diễn đàn tập trung vào ba vấn đề lớn.

Một là, chuyển đổi hệ thống phải nâng cao năng lực thực thi. Khi bộ máy mới được vận hành, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số được đẩy mạnh, cần bảo đảm thẩm quyền đi cùng nguồn lực, trách nhiệm rõ ràng, phối hợp thông suốt và những vấn đề phát sinh được xử lý kịp thời.

Hai là, quản trị phải nâng cao năng lực giải quyết vấn đề trong môi trường biến động. Công nghệ, biến đổi khí hậu, những thay đổi trong mô hình kinh tế, việc làm và các rủi ro mới đang liên tục tạo ra những bài toán mới. Điều này đòi hỏi Nhà nước sử dụng tốt dữ liệu và bằng chứng, phát hiện sớm thay đổi, phối hợp hành động và điều chỉnh chính sách kịp thời.

Ba là, kết quả và giá trị công phải trở thành thước đo quan trọng của năng lực quản trị. Tuân thủ pháp luật, đúng thẩm quyền và quy trình là yêu cầu nền tảng; nhưng chất lượng quản trị còn phải được nhìn từ những gì chính sách tạo ra: vấn đề được giải quyết đến đâu, người dân và doanh nghiệp được phục vụ thuận lợi hơn thế nào, chi phí xã hội có giảm và cơ hội tiếp cận dịch vụ, phát triển có được mở rộng hay không.

“Cách tiếp cận giá trị công giúp đánh giá kết quả vượt ra ngoài phạm vi hoạt động của từng cơ quan. Điều cần quan tâm là tác động mà chính sách tạo ra đối với người dân, doanh nghiệp và xã hội, trong đó có mức độ công bằng trong tiếp cận và thụ hưởng kết quả phát triển”, PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến nhấn mạnh.

Theo PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, đó cũng là phép thử đối với phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và AI: phân quyền phải giúp xử lý công việc nhanh và sát hơn; chuyển đổi số phải giảm thời gian, chi phí, tăng thuận lợi và minh bạch; AI phải nâng chất lượng quyết định, thực thi và dịch vụ công.

Nhìn lại 40 năm Đổi mới, ông nhấn mạnh sức phát triển được khơi mở khi tư duy được đổi mới, những ràng buộc không còn phù hợp được tháo gỡ, sức sản xuất được giải phóng và nguồn lực xã hội được huy động.

“Dư địa này còn lớn và cần tiếp tục được khai mở”, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng nói.

Theo đó, Việt Nam cần chủ động chuẩn bị các nền tảng của một nước phát triển, từ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhân lực chất lượng cao, thể chế hiện đại đến doanh nghiệp có sức cạnh tranh, hạ tầng số, dữ liệu và khả năng bảo đảm các nguồn lực chiến lược.

GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh bốn định hướng: nâng cao năng lực của Nhà nước trong tổ chức và kiến tạo phát triển; xây dựng thể chế chất lượng cao để thể chế trở thành lợi thế phát triển; nâng cao năng lực chiến lược, khả năng học hỏi và tự chủ của quốc gia; phát triển con người và năng lực xã hội.

Trong đó, mục tiêu 2045 cần trở thành “điểm quy chiếu” cho những lựa chọn hôm nay. Việt Nam cần xác định sớm những công nghệ phải làm chủ, nguồn nhân lực cần có, doanh nghiệp cần hình thành, cũng như hạ tầng và năng lực quản trị phải được chuẩn bị đến đâu.

Một nền kinh tế dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo đòi hỏi chất lượng con người tương ứng. Vì vậy, giáo dục, đào tạo, thu hút và sử dụng nhân tài phải gắn chặt với yêu cầu của mô hình phát triển mới.

Khát vọng phát triển vì thế không chỉ cần những mục tiêu lớn, mà cần một hệ thống quản trị đủ năng lực biến mục tiêu thành hành động, hành động thành kết quả và kết quả thành những giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp và xã hội. Những năng lực ấy không thể chờ đến năm 2045 mới xây dựng, mà phải được chuẩn bị và tích lũy từ hôm nay.

Cập nhật 5/10/2026