Hội thảo cơ chế, giải pháp phát triển Sâm Lai Châu trên địa bàn các xã biên giới

Tham dự Hội thảo có đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành tỉnh; lực lượng Bộ đội Biên phòng; đại diện lãnh đạo UBND các xã biên giới; đại diện Hiệp hội Sâm Lai Châu, doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và các hộ dân sản xuất Sâm Lai Châu ở khu vực biên giới.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Hà Trọng Hải - Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định, Sâm Lai Châu là nguồn gen dược liệu đặc hữu, quý hiếm, có giá trị cao về dược liệu, sinh học và kinh tế. Những năm qua, tỉnh đã quan tâm nghiên cứu, bảo tồn và phát triển Sâm Lai Châu, từng bước hình thành nền tảng về nguồn gen, giống, quy trình kỹ thuật và thương hiệu. Đến nay, tỉnh đã bảo tồn khoảng 1.700 cây mẹ ngoài tự nhiên, gây trồng trên 21.000 cây mô hình; toàn tỉnh có trên 146 ha Sâm trồng tập trung với sự tham gia của 45 doanh nghiệp, hợp tác xã và 136 hộ gia đình, cá nhân; đã cấp 120 mã số cơ sở trồng với gần 6 triệu cây. Riêng tại các xã biên giới, diện tích Sâm đã trồng đạt khoảng 71 ha với sự tham gia của 23 doanh nghiệp, hợp tác xã và 70 cá nhân.

Đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh, phát triển Sâm Lai Châu tại khu vực biên giới không đơn thuần là phát triển một loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, mà phải đặt trong tổng thể nhiệm vụ bảo vệ và phát triển rừng, tạo sinh kế, giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho người dân, qua đó góp phần củng cố quốc phòng, an ninh, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc ở khu vực biên giới. Từ thực tiễn mô hình Bộ đội Biên phòng giúp Nhân dân trồng Sâm tại bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu, tỉnh có thêm những kinh nghiệm thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện phương thức tổ chức và nhân rộng mô hình.

Theo báo cáo đề dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường tại Hội thảo, toàn tỉnh hiện đã xác định 30.000 ha đất, rừng phù hợp với đặc tính sinh trưởng, phát triển của Sâm Lai Châu, trong đó 17.000 ha rất phù hợp. UBND tỉnh đã rà soát, xác định vùng phát triển 3.000 ha Sâm Lai Châu giai đoạn 2026 - 2030 tại 21 xã, trong đó 9 xã biên giới với diện tích 1.350 ha, chiếm 45%.

Tuy nhiên, việc phát triển Sâm Lai Châu còn những khó khăn, hạn chế như nghiên cứu khoa học chưa toàn diện; công tác bảo tồn, phát triển nguồn giống chưa đáp ứng yêu cầu; vùng trồng còn manh mún, thiếu liên kết; hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất, chế biến còn hạn chế; sản phẩm chế biến sâu chưa phong phú; thương hiệu và thị trường tiêu thụ chưa tương xứng với tiềm năng. Đặc biệt, các chính sách hỗ trợ hiện hành còn khó tiếp cận, chưa phù hợp với đặc thù đầu tư, chu kỳ sinh trưởng dài và yêu cầu kỹ thuật cao của cây Sâm Lai Châu.

Trên cơ sở đó, tại Hội thảo, các đại biểu tập trung tham luận, trao đổi về nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, chuyển giao kỹ thuật, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, chỉ dẫn địa lý, xây dựng và phát triển thương hiệu Sâm Lai Châu; cơ chế, chính sách và nguồn lực đầu tư; phát triển chuỗi giá trị, chế biến, tiêu thụ và xúc tiến thương mại; gắn phát triển Sâm với tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số; liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và người dân; số hóa vùng trồng; kinh nghiệm phát triển mô hình Sâm Lai Châu tại bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu.

Từ thực tiễn mô hình tại xã Sì Lở Lầu, các đại biểu đánh giá cao vai trò của lực lượng Bộ đội Biên phòng trong công tác dân vận, hỗ trợ Nhân dân, kết nối các nguồn lực và bước đầu hình thành mô hình phát triển Sâm gắn với sinh kế và bảo vệ biên giới. 

Kết luận Hội thảo, đồng chí Hà Trọng Hải - Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định, Sâm Lai Châu phải được xác định là một trong những sản phẩm có lợi thế đặc biệt của tỉnh; song không phát triển theo phong trào, không chạy theo diện tích và tuyệt đối không đánh đổi rừng để lấy diện tích trồng Sâm. Phải giữ rừng để phát triển Sâm, phát triển Sâm để nâng cao giá trị của rừng, tạo sinh kế ổn định cho người dân, qua đó góp phần giữ đất, giữ bản và bảo vệ biên giới. Đồng chí đề nghị, để triển khai thực hiện cần có một đơn vị đứng ra làm đầu mối, chịu trách nhiệm điều phối và phối hợp với các phòng, ban chuyên môn, bảo đảm sự thống nhất, có phương án phân công phù hợp, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và bảo đảm hiệu quả trong tổ chức thực hiện. Cơ quan đầu mối thực hiện vai trò điều phối, hướng dẫn, tư vấn và theo dõi. Bên cạnh việc phát huy các yếu tố, lợi thế tự nhiên của từng địa bàn, cần tập trung xây dựng cơ chế, chính sách theo hướng chủ động, tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp tham gia phát triển kinh tế. Chính sách phải phù hợp với quá trình phát triển, có tính khả thi và hướng đến việc khai thác hiệu quả các nguồn lực tại chỗ.

Đối với các mô hình sản xuất, canh tác, cần nghiên cứu xây dựng các quy trình và bộ tiêu chuẩn phù hợp để người dân có thể áp dụng thống nhất. Trên cơ sở đó, từng bước hình thành các mô hình canh tác mới, nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất; tăng cường kết nối để bảo đảm lợi ích cho người dân, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và tạo việc làm ổn định.

Đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Trọng Hải mong muốn trong quá trình thực hiện cần sự đồng hành, hỗ trợ của các cơ quan, đơn vị, tổ chức kinh tế và các ngành liên quan; do vậy các bên cần chung sức, phối hợp chặt chẽ, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để có thể triển khai rộng hơn trong Nhân dân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành và nhân rộng các mô hình sản xuất mới… Giao Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng UBND tỉnh tổng hợp đầy đủ các tham luận, ý kiến thảo luận, kiến nghị để phân nhóm, tham mưu UBND tỉnh xem xét, chỉ đạo trong thời gian tới.