Hội thảo khoa học “Sâm Lai Châu - Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc”

Dự Hội thảo có các đồng chí: Hà Quang Trung - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; Nguyễn Ngọc Vinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh; đại diện lãnh đạo các vụ, cục thuộc Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ; lãnh đạo HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh; Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy; lãnh đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể, lực lượng vũ trang tỉnh; đại diện Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc; đại biểu các tỉnh Lào Cai, Sơn La, Điện Biên; đại diện các học viện, trường đại học, hiệp hội, doanh nghiệp, tập đoàn, hợp tác xã, UBND các xã, phường; nhiều nhà khoa học, chuyên gia y dược trong nước và quốc tế; đại diện tổ chức quốc tế (ILO Nhật Bản), các tập đoàn, doanh nghiệp dược phẩm, hợp tác xã và cơ quan thông tấn, báo chí.

Phát biểu chào mừng và khai mạc Hội thảo, đồng chí Hà Quang Trung - Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu nhấn mạnh: Lai Châu được thiên nhiên ưu đãi với địa hình núi cao, khí hậu mát mẻ quanh năm và hệ sinh thái rừng phong phú, đây là những điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển các loại cây dược liệu quý, trong đó nổi bật là Sâm Lai Châu - loài cây đặc hữu, quý hiếm, phân bố tự nhiên tại tỉnh Lai Châu, tập trung trên dãy núi Pu Si Lung và Pu Sam Cáp, ở độ cao từ 1.400 đến 2.200 mét so với mực nước biển. Kết quả nghiên cứu cho thấy, Sâm Lai Châu có thành phần hóa học đa dạng, với sự hiện diện của 52 loại saponin và được đánh giá là nguồn dược liệu quý; các bộ phận của cây đều có giá trị sử dụng làm dược liệu. Đáng chú ý, phần thân rễ chứa hàm lượng saponin MR2 tương đối cao, là cơ sở khoa học quan trọng cho việc nghiên cứu, bảo tồn, phát triển và nâng cao giá trị sản phẩm từ loài dược liệu đặc hữu này.

Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Quang Trung khẳng định: Hội thảo được tổ chức là dịp để tỉnh Lai Châu được lắng nghe, tiếp thu những ý kiến tâm huyết, những kết quả nghiên cứu khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và các đề xuất của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Đây cũng là cơ hội để tăng cường kết nối, thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu, bảo tồn, phát triển vùng nguyên liệu, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, xúc tiến đầu tư và mở rộng thị trường đối với Sâm Lai Châu. Với tinh thần cầu thị, Lai Châu mong muốn các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư tiếp tục quan tâm, đồng hành cùng tỉnh, cùng nghiên cứu, đề xuất các giải pháp khả thi để bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen quý; chuẩn hóa giống, quy trình sản xuất; nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm; hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất, chế biến đến thương mại, qua đó từng bước đưa Sâm Lai Châu trở thành sản phẩm có giá trị và sức cạnh tranh cao trên thị trường.

Tỉnh Lai Châu cam kết tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư nghiên cứu, hợp tác và triển khai các hoạt động phù hợp; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - người dân trong quá trình phát triển Sâm Lai Châu.

Tại Hội thảo, các đại biểu xem video “Sâm Lai Châu - Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc”. Qua đó cho thấy, trong những năm qua, công tác bảo tồn và phát triển Sâm Việt Nam, trong đó có Sâm Lai Châu luôn được sự quan tâm của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 tại Quyết định số 611/QĐ-TTg ngày 01 tháng 6 năm 2023.

Nhận thức rõ tiềm năng và giá trị của Sâm Lai Châu, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh luôn xác định: Phát triển dược liệu nói chung và Sâm Lai Châu nói riêng là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tỉnh đã ban hành nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách hỗ trợ, triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ nhằm bảo tồn nguồn gen, xây dựng quy trình nhân giống, kỹ thuật trồng và phát triển vùng Sâm Lai Châu. Đặc biệt, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 19 tháng 5 năm 2024 về phát triển Sâm Lai Châu giai đoạn 2024 - 2030, định hướng đến năm 2035, trong đó xác định cụ thể từng mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp để bảo tồn và phát triển.

Đến nay, qua khảo sát, đánh giá, tỉnh đã xác định khoảng 30.000 ha có điều kiện phù hợp, trong đó trên 20.300 ha rất phù hợp để phát triển Sâm Lai Châu. Tỉnh đã bảo tồn khoảng 1.700 cây mẹ ngoài tự nhiên, gây trồng hơn 21.000 cây; hiện có 46 tổ chức và trên 200 hộ gia đình, cá nhân đầu tư, gây trồng với diện tích trên 150 ha. Nhiều diện tích đã ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, sản xuất theo tiêu chuẩn “Thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu do Tổ chức Y tế Thế giới ban hành” (GACP-WHO) và tiêu chuẩn hữu cơ.

Cây Sâm Lai Châu đã được cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng và cấp 120 mã số cơ sở trồng với gần 6 triệu cây; các thủ tục xây dựng, bảo hộ thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và bổ sung Sâm Lai Châu vào chuyên luận Sâm Việt Nam trong Dược điển Việt Nam đang được tích cực triển khai thực hiện.

Tại Hội thảo, các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp tập trung trao đổi, thảo luận về các nội dung: Định hướng phát triển công nghiệp dược liệu và thuốc cổ truyền để chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân; các loài thuộc chi Nhân sâm (Panax L.) đã biết và hiện trạng ở tỉnh Lai Châu; định vị Sâm Lai Châu trở thành “sản phẩm quốc gia” từ nguồn gen, tiêu chuẩn, atlas hóa học đến công nghiệp chế biến sâu, kinh tế xanh và thương hiệu quốc gia; Sâm Lai Châu trong chuyên luận Sâm Việt Nam - cơ sở khoa học, tiền lệ dược điển và đề xuất kỹ thuật; kết nối tri thức và kinh nghiệm Nhật Bản, đưa tiềm năng Sâm Lai Châu ra thế giới... Trong đó, có ý kiến khẳng định: Để sâm Lai Châu từ tài nguyên bản địa đến sản phẩm sinh học quốc gia cần phải khoa học đi trước diện tích; tiêu chuẩn đi trước thương mại; chế biến đi trước xuất khẩu nguyên liệu; cộng đồng đi cùng doanh nghiệp và dữ liệu phải trở thành tài sản công chiến lược của tỉnh.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, đồng chí Vũ Mạnh Hà - Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế đánh giá cao sự chuẩn bị của tỉnh và Ban Tổ chức. Để đạt được mục tiêu đến năm 2030 hình thành khoảng 3.000 ha vùng trồng Sâm Lai Châu; có giống tốt, vùng trồng chuẩn, sản phẩm có chất lượng, có bằng chứng khoa học, có thương hiệu và có thị trường ổn định, đồng chí Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế đề nghị tập trung vào một số nhiệm vụ như:  Đối với tỉnh Lai Châu, phải chuẩn hóa vùng trồng và quy trình sản xuất, đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý và truy xuất nguồn gốc, đặc biệt quan tâm chất lượng giống, quy trình trồng, chăm sóc và thu hái theo tiêu chuẩn GACP; sớm hoàn thiện quy trình kỹ thuật phù hợp với điều kiện của Lai Châu, không phát triển Sâm theo hướng chạy theo diện tích, mà phải lấy chất lượng, tính bền vững và giá trị sản phẩm làm trọng tâm; phải hình thành chuỗi giá trị và đẩy mạnh chế biến sâu, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào sơ chế, chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và từng bước hình thành chuỗi từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.

Với mục tiêu đưa Sâm Lai Châu vào chuyên luận Sâm Việt Nam trong Dược điển Việt Nam phải được triển khai trên cơ sở nghiên cứu khoa học, đánh giá đầy đủ về chất lượng, thành phần và các đặc tính liên quan. Đồng chí Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế đề nghị Hội đồng Dược điển Việt Nam, Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương, Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam và các đơn vị liên quan tiếp tục phối hợp với tỉnh để hoàn thiện hồ sơ; trước mắt hoàn thiện hồ sơ phục vụ thẩm định, công bố Tiêu chuẩn Quốc gia Sâm Việt Nam sửa đổi, bổ sung trong năm 2026. Viện Dược liệu và các đơn vị chuyên môn hỗ trợ tỉnh, doanh nghiệp triển khai GACP; Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương hỗ trợ xây dựng năng lực kiểm nghiệm theo tiêu chuẩn GLP, bảo đảm kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Đồng chí Vũ Mạnh Hà cho rằng, phát triển thị trường nhưng phải đặt chất lượng và uy tín lên hàng đầu. Vì vậy, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Cục Quản lý Dược, Cục An toàn thực phẩm tiếp tục hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong thực hiện các thủ tục liên quan đến thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm từ Sâm Lai Châu. Tỉnh, Hiệp hội Sâm Lai Châu, doanh nghiệp và hợp tác xã cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm; nhưng phải bảo đảm đúng nguồn gốc, đúng chất lượng, đúng tiêu chuẩn, không để tình trạng sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc chất lượng không bảo đảm làm ảnh hưởng đến thương hiệu Sâm Lai Châu. Đồng thời phát triển Sâm Lai Châu phải gắn với người dân và bảo vệ môi trường sinh thái.

Tại Hội thảo, UBND tỉnh đã trao Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa UBND tỉnh Lai Châu và 7 đơn vị trong nghiên cứu, đào tạo, phát triển vùng trồng, chế biến, thử nghiệm sâm Lai Châu và dược liệu.