Thúc đẩy liên kết Viện – Trường – Doanh nghiệp: “Chìa khóa” đưa khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng

Tại điểm cầu tỉnh Lai Châu, đồng chí Nguyễn Sỹ Cảnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh chủ trì; cùng dự có đại diện lãnh đạo các sở: Khoa học và Công nghệ, Giáo dục và Đào tạo, Tài chính, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng UBND tỉnh; Trường Cao đẳng Lai Châu; đại diện lãnh đạo VNPT Lai Châu, Viettel Lai Châu, Mobifone Lai Châu, Bưu điện tỉnh; cùng lãnh đạo, chuyên viên các phòng chuyên môn thuộc Sở Khoa học và Công nghệ.

Báo cáo trung tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ tại Hội nghị cho thấy, sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành cùng hệ thống thể chế mới, cơ chế hợp tác giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp đã có bước chuyển quan trọng. Năm 2026, ngân sách nhà nước bố trí cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt khoảng 95.000 tỷ đồng. Giai đoạn 2021 - 2025, có 181/1.451 nhiệm vụ cấp quốc gia (chiếm 12,5%) do doanh nghiệp chủ trì, huy động 25,7% tổng kinh phí. Nhiều địa phương ghi nhận tỷ lệ nhiệm vụ có đối ứng của doanh nghiệp kết hợp viện, trường đạt mức ấn tượng như An Giang (53%), Gia Lai (47%), Hà Nội (khoảng 40%). Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026, Việt Nam đứng thứ 24 thế giới về hợp tác nghiên cứu phát triển giữa trường đại học và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, quy mô và chiều sâu liên kết thực tế còn nhiều hạn chế. Chi cho nghiên cứu và phát triển của khu vực doanh nghiệp tại Việt Nam chỉ đạt 0,3% GDP, thấp hơn nhiều so với Singapore (1,3%), Trung Quốc (2,1%) và Hàn Quốc (4,2%). Số nhà nghiên cứu làm việc trong doanh nghiệp chỉ chiếm 27,5% tổng lực lượng nghiên cứu. Giai đoạn 2021-2025, doanh nghiệp trong nước chỉ được cấp 703 bằng độc quyền sáng chế, kém 35 lần so với khối doanh nghiệp nước ngoài (24.605 bằng). Đáng chú ý, cả nước hiện có 991 doanh nghiệp khoa học và công nghệ nhưng chỉ có 27 doanh nghiệp hình thành từ viện, trường (khoảng 2,7%) và chỉ ghi nhận 28 doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off). Trên các sàn giao dịch công nghệ, hiện tượng “lệch pha” cung - cầu diễn ra gay gắt khi có tới 62.548 công nghệ chào bán nhưng chỉ có 750 nhu cầu tìm mua (tỷ lệ 83:1); từ đầu năm đến tháng 8/2026 mới chỉ có 72 giao dịch thành công với giá trị 11,233 tỷ đồng.

Tại tỉnh Lai Châu, công tác phối hợp, liên kết giữa địa phương với các viện, trường và doanh nghiệp công nghệ lớn đã mang lại nhiều kết quả thực chất. Trong giai đoạn 2025 - 2026, UBND tỉnh đã ký kết thỏa thuận và biên bản hợp tác với 02 tập đoàn, 01 tổng công ty, 05 trường đại học, học viện và 01 công ty dược phẩm. Nổi bật là hợp tác với Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông tổ chức tập huấn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho 350 cán bộ, công chức và trao tặng 25 bộ STEM cho trường học; hợp tác với Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên, Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, Học viện Cảnh sát nhân dân và Công ty CP Dược phẩm Bạch Mã Vạn Xuân về nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng các sản phẩm từ Sâm Lai Châu và dược liệu bản địa.

Song song đó, việc hợp tác với Tập đoàn Viettel và VNPT đã tạo bước đột phá về hạ tầng và kinh tế số trên địa bàn. Đến nay, Viettel đã phủ sóng 4G đạt gần 99% dân số, xóa lõm sóng tại các bản khó khăn, nâng tỷ lệ người dân sở hữu điện thoại thông minh lên 98,4%; đồng thời hỗ trợ 1.145 doanh nghiệp và 341 hộ kinh doanh sử dụng dịch vụ số, triển khai giải pháp IoT cho vùng sâm Bum Nưa, vùng chè Bản Bo. Phía VNPT đã phát sóng 15 trạm 5G, kéo mới 620 km cáp quang (nâng tổng chiều dài lên 4.830 km), kết nối mạng truyền số liệu và truyền hình trực tuyến đến 100% xã, phường (38/38 đơn vị); triển khai phần mềm quản lý y tế tại 118 cơ sở với 510.247 hồ sơ sức khỏe và số hóa 336 cơ sở giáo dục. Về đặt hàng nghiên cứu, tỉnh đã chủ động giao các sở, ngành xây dựng bài toán, bước đầu hội đồng chuyên gia đã thẩm định đề xuất thực hiện 01 nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm.

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Đức Dũng nhấn mạnh, thời gian qua, các cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ cơ bản đã được hoàn thiện, từng bước chuyển từ quản lý theo quy trình, đầu vào sang đánh giá kết quả, sản phẩm đầu ra và tác động thực tế; lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc đưa chính sách vào cuộc sống còn chậm, liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chưa thực chất. Nhiều kết quả nghiên cứu chưa xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường; mức độ tham gia, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, việc thương mại hóa công nghệ chưa hiệu quả.

Trước thực tế đó, Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, bất cập; tập trung làm rõ những vướng mắc về thể chế, cơ chế tài chính, trách nhiệm và chính sách thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng, thương mại hóa công nghệ. Đồng thời, cần trả lời rõ nguyên nhân doanh nghiệp chưa chủ động hợp tác, kết quả nghiên cứu chưa đi vào sản xuất, kinh doanh và chưa tạo ra giá trị trên thị trường; từ đó đề xuất giải pháp tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất, tạo động lực thúc đẩy khoa học, công nghệ đóng góp hiệu quả vào tăng trưởng kinh tế.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Dũng khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục xem xét, hoàn thiện cơ chế, chính sách trên cơ sở những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị xác đáng được nêu tại hội nghị, nhằm khơi thông dòng chảy tri thức từ viện, trường vào nền kinh tế, hiện thực hóa các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.