Giảm tỷ lệ tảo hôn - bài toán cần lời gải

Tảo hôn - lối mòn trong suy nghĩ

Trong cái nắng găy gắt cuối chiều, nhìn người mẹ trẻ địu con sau lưng, hai đứa lẽo đẽo đi bên cạnh trên con đường sâu hun hút với đôi mắt buồn mở to gợn lên trong lòng chúng tôi sự thương cảm. Nhà có 5 anh chị em, bố mẹ làm nương rẫy cuộc sống gia đình đầy những khó khăn, 14 tuổi có người đến “xin” để bớt một miệng ăn cho bố mẹ em đồng ý ngay. 5 năm sau, 3 đứa con trứng gà trứng vịt lần lượt ra đời, gánh nặng mưu sinh đè nặng trên vai vợ chồng trẻ. Mải miết với cây lúa, cái bắp cô quên đi ước mơ hồi còn đi học ấy là trở thành cô giáo bản. Ước mơ ấy giờ xa tận trên đỉnh núi kia rồi, còn hiện thực trước mắt là làm thế nào để gia đình không bị đói, ngước đôi mắt buồn nhìn xa xăm em như nuối tiếc điều gì đó!

Đó là trường hợp kết hôn sớm của Sùng Thị Sen ở xã Pa Vây Sử huyện Phong Thổ. Lại một câu chuyện khác về kết hôn sớm của Vàng Thị Mua cũng ở huyện Phong Thổ. 14 tuổi, trong buổi đi chơi xuân cùng các bạn, em bị một người đàn ông “kéo” về làm vợ. Mua tâm sự: Dù không muốn nhưng đành chấp nhận, phải theo luật thôi, em sợ cúng ma nhà đó rồi thì không ai lấy nữa. 15 tuổi đã có con mọn, nhiều khi chúng bạn rủ đi chợ, bận không đi được em đành gửi thôi: Khi thì mua một vài vật dụng sinh hoạt, lúc lại một ít hạt giống... có chồng, con rồi em đâu dám sắm quần áo đẹp. Ước gì: “Được ở nhà thêm một vài năm, học thêm cái chữ, đi chơi hội xuân cùng chúng bạn”... Em nói thì thầm như nuối tiếc phận làm dâu nhà người quá sớm. Giờ đây em chỉ biết nhìn tuổi xuân con gái đi qua!

Những câu chuyện của Sen và Mua chỉ là một trong số rất ít những trường hợp kết hôn sớm diễn ra khá phổ biến ở các bản vùng cao. Đây là một thực trạng không chỉ riêng huyện Phong Thổ mà rất nhiều bản vùng cao khác của các huyện trong tỉnh. Kết hôn sớm hay còn gọi là tảo hôn là phong tục, tập quán lạc hậu của nhiều đồng bào dân tộc ít người. Nguyên nhân dẫn đến tảo hôn do hoàn cảnh gia đình, phong tục, tâm lý không lấy chồng sớm sẽ bị ế…

Trò chuyện với chúng tôi sau chuyến đi công tác huyện Sìn Hồ về, bà Giáp Thị Chỉ, Chi cục Trưởng Chi cục Dân số - KH HGĐ tỉnh cho biết: Tỷ lệ tảo hôn ở tỉnh ta còn cao, trong những năm qua lại có chiều hướng gia tăng năm 2008 là 5,57%, năm 2009 là 8,44%, năm 2010 là 11,40 %. Điều đáng buồn các bậc phụ huynh chính là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tảo hôn. Họ cho rằng con gái đến 14-15 tuổi mà chưa có chàng trai nào “để ý” coi như bị ế chồng. Người dân còn quan niệm: con trai không kết hôn sớm thì không tìm được vợ tốt vì các cô gái chớm tuổi dậy thì đã được để mắt tới, chàng trai nào không nhanh chân bị người khác “bắt” mất, có nhiều trường hợp các em gái bị “bắt” làm vợ khi đang đi học. Tảo hôn đã trở thành nếp mòn trong suy nghĩ của người dân vùng cao.

 Vấn đề mấu chốt để giảm tỷ lệ tảo hôn

Con đường quốc lộ 4D dẫn chúng tôi lên huyện Phong Thổ hai bên đường là những nương lúa đã chuyển sang màu vàng đang đến kỳ thu hoạch, thỉnh thoảng chúng tôi lại nhìn thấy những đứa trẻ chơi bên đường, đa phần các em đều còi cọc, suy dưỡng, thậm chí có em mặc áo không mặc quần hoặc ngược lại. Hỏi ra mới biết bố mẹ các em đều ở tuổi “teen” mải đi làm nương rẫy để các em tự trông nhau. Nhìn cảnh đó chúng tôi không khỏi nao lòng!

Kết hôn sớm: sinh nhiều con, con cái ốm đau, làm không đủ ăn là nguyên nhân dẫn đến đói nghèo (cả nước có 63 huyện nghèo trong đó tỉnh ta chiếm 5 huyện); cơ thể người bố, mẹ chưa phát triển hoàn thiện dễ sảy thai, ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và con, mẹ dễ bị hậu sản, suy nhược cơ thể, con sinh ra thiếu cân, còi cọc suy dinh dưỡng, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở tỉnh ta là 27% trong khi cả nước chỉ có 18,5%.

Với nhận thức của người dân còn hạn chế làm thế nào để làm giảm tình trạng tảo hôn là bài toán cần lời giải. Trong thời gian qua Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh đã triển khai mô hình can thiệp “làm giảm tình trạng tảo hôn và kết hôn cận huyết thống” ở 4 xã  thuộc hai huyện Sìn Hồ và Phong Thổ (trong bài viết này chỉ xin đề cập đến vấn đề tảo hôn) đã có hiệu quả rõ rệt. Tỷ lệ tảo hôn 4 xã năm 2009 là 45,8%, năm 2010 giảm xuống còn 23,6%. Trong năm 2011 mô hình này được tiếp tục thực hiện và nhân rộng triển khai tại 13 xã thuộc huyện Sìn Hồ, Phong Thổ và Than Uyên.

Để tỷ lệ tảo hôn không chỉ giảm ở những xã có mô hình mà trên phạm vi toàn tỉnh, Bà Giáp Thị Chỉ cho rằng: Điều mấu chốt phải thay đổi nhận thức của người dân. Làm được điều này phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền: Trước hết phải tuyên truyền cho ông bà, cha mẹ thấy tác hại của việc tảo hôn các để ngăn chặn con, cháu ngay từ  trong gia đình; Tích cực đẩy mạnh công tác giáo dục sức khỏe sinh sản trong trường học đặc biệt là học sinh nữ để các em nhận thức được vấn đề không kết hôn sớm; Thành lập các đội sinh hoạt sức khỏe sinh sản; Có các hình thức xử phạt thích hợp; Xây dựng các quy ước, hương ước về luật hôn nhân gia đình tới các dòng họ, thôn, bản; Phối kết hợp với các cấp chính quyền …

Giảm tỷ lệ tảo hôn kéo theo giảm một loạt các vấn đề khác như: giảm tỷ lệ đói nghèo, suy dinh dưỡng ở trẻ em... Ngoài sự nỗ lực của Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh cần sự chung tay góp sức của các cấp, các ngành để không còn các trường hợp kết hôn sớm như Chị Sùng Thị Sen, Vàng Thị Mua góp phần nâng cao chất lượng dân số, chất lượng cuộc sống cho người dân. Để mỗi dịp hoa đào nở các chàng trai, cô gái vui vẻ cùng nắm tay nhau đi trẩy hội xuân!

Kim Anh