Thăm Mường So – Cái nôi của điệu xòe Thái

Điệu xòe trong Ngày hội văn hóa dân tộc Thái tỉnh Lai Châu năm 2015

Bên bếp lửa ấm cúng, tiếng đàn tính tẩu dặt dìu và những câu chuyện kể của các nghệ nhân người Thái của huyện Phong Thổ, chúng ta như được hiểu thêm về một vốn văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái trắng. Theo nghệ nhân Điêu Văn Thuyển thì Mường So chính là cái nôi, nơi khởi thủy của những điệu múa, điệu xòe nổi tiếng khắp vùng Tây Bắc. Vùng đất này còn nức tiếng với những lễ hội đậm màu sắc tâm linh và những cô gái Thái đẹp đến mê hồn.

Nói về người Thái Phong Thổ, người ta nghĩ ngay đến những cô gái trong trang phục áo cóm khoe vòng eo thon, chiếc váy nhung đen mềm mại phô đường cong quyến rũ với những điệu xòe mềm mại, tha thướt. Tương truyền, Đèo Văn Ân là ông vua đa tình và yêu các điệu múa, điệu xòe bậc nhất xứ Thái. Đèo Văn Ân có đến 12 bà vợ mà người vợ nào cũng đẹp nghiêng nước, nghiêng thành và xòe giỏi nức tiếng. Không chỉ vậy, trong dinh thự của mình, Đèo Văn Ân nuôi đến hàng trăm cô gái đẹp được chia thành 3 đội xòe để múa trong ngày lễ hội. Các cô gái trong đội xòe cũng được ông cho người tuyển lựa từ khắp các bản, tiêu chí chẳng khác tuyển hoa hậu thời nay, từ vòng eo nhỏ đến cổ cao, ngực nở... Những lễ hội xòe cũng được vua Thái Đèo Văn Ân tổ chức kéo dài từ ngày này đến ngày khác, tháng này đến tháng khác.

Theo tìm hiểu, trước thời vua Đèo Văn Ân, xòe Thái không có nhiều làn điệu. Xòe vốn chỉ là điệu múa cộng đồng dân dã được tổ chức vào các lễ hội của người Thái. Khi đó, xòe đơn giản chỉ là việc trai gái trong bản cùng nắm tay nhau thành một vòng tròn rồi nhảy theo nhịp. Nhạc cụ đệm cho xòe là đàn tính tẩu, kết hợp với trống, nhị và chiêng.

Tuy vậy, đến thời của Đèo Văn Ân, khắp bãi trên bờ dưới của sông Nậm Na đều trở thành nơi tổ chức các cuộc xòe vui bất tận. Trong những cuộc vui ấy, trai Mường trên đi thuyền đuôi én sang sông, gái bản dưới xinh đẹp áo cóm về bờ sông tụ họp bắt chuyện làm quen rồi xòe. Rồi cùng nhau uống rượu ngô thơm lừng, tiếng hát gọi bạn, tiếng tính tẩu réo rắt dưới ánh lửa bập bùng tạo nên những đêm xòe trao tình mộng mị. Vòng xòe cứ rộng mãi, dài mãi tưởng như bất tận.

Vòng xòe trong ngày hội ở Mường So (Ảnh: anninhthudo.vn)

Ở Mường So bây giờ, bản nào cũng thành lập một đội văn nghệ, chủ yếu là các chị em phụ nữ để học, truyền dạy những điệu múa xòe cổ. Nghệ nhân Lò Thị Đối, bản Vàng Pheo, xã Mường So cho biết đội xòe của bản Vàng Pheo đã được thành lập từ rất lâu rồi. “Tôi tham gia vào đội xòe từ khi còn bé tí, khi nhìn các bà, các mẹ múa xòe là mình cứ múa theo thôi. Với con gái Thái Phong Thổ chúng tôi thì sinh ra đã biết múa xòe, nó ngấm vào máu nên ai cũng biết. Chỉ là ai múa xòe giỏi hơn mà thôi” – Bà Lò Thị Đối cho biết.

Ông Đèo Văn Dương, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Phong Thổ cho biết: Có thể nói, với những người phụ nữ Thái ở Phong Thổ thì xòe cũng giống như một món ăn không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Điệu múa xòe của dân tộc Thái trắng này có từ lâu lắm rồi và nó được duy trì từ việc bà dạy cho cháu, mẹ dạy cho con từ khi lớp trẻ còn rất nhỏ. Điệu xòe được người Thái sử dụng trong dịp lễ, tết, hội hè, hay đơn giản là một cuộc vui, một buổi gặp mặt, trong đám cưới, trong buổi hội họp hay giao lưu văn nghệ. Với người Thái Phong Thổ nói riêng, người Thái Lai Châu nói chung thì điệu múa xòe không thể thiếu được, bây giờ vẫn duy trì ngày lễ ngày vui vẫn có múa xòe.

Điệu xòe là một nét văn hóa không thể thiếu trong đời sống của đồng bào dân tộc Thái. Để giữ gìn bản sắc văn hóa độc đáo ấy, chính quyền địa phương và các nghệ nhân dân gian đã từng bước khôi phục những điệu xòe cổ, truyền dạy cho thế hệ trẻ, đẩy mạnh công tác tuyên truyền để lớp trẻ thêm hiểu và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Đến Mường So, Phong Thổ hôm nay, ngoài việc được thưởng thức văn hóa ẩm thực độc đáo của đồng bào Thái, du khách sẽ được hòa mình trong điệu xòe truyền thống, tiếng đàn tính tẩu du dương để nhớ về một thời phát triển rực rỡ nhất của điệu xòe Thái dưới thời vua Đèo Văn Ân./.

NC